فایل .tmux.conf فایل اصلی tmux Configuration است و به کمک آن می‌توان رفتار پیش‌فرض tmux را متناسب با مدیریت Linux Server تنظیم کرد.

در محیط Server هدف از شخصی‌سازی tmux لزوماً تغییر رنگ، Theme یا ظاهر Status Bar نیست. تنظیماتی مانند افزایش Scrollback، حفظ مسیر کاری هنگام ساخت Pane، مدیریت بهتر Windowها، Mouse Support، Monitoring و Reload سریع Configuration در عمل کاربرد بیشتری برای Administrator دارند.

tmux هنگام شروع Server Process فایل Configuration را می‌خواند و Commandهای داخل آن را اجرا می‌کند. این فایل هنگام ایجاد هر Session دوباره خوانده نمی‌شود؛ برای اعمال تغییرات روی tmux در حال اجرا باید از source-file استفاده کرد.

برای آشنایی با خود tmux ابتدا مقاله آموزش tmux در لینوکس؛ مدیریت Session، Window و Pane را مطالعه کنید.

فایل .tmux.conf کجاست؟

Configuration اختصاصی User معمولاً در مسیر زیر قرار دارد:

~/.tmux.conf

برای Root:

/root/.tmux.conf

و برای یک User معمولی:

/home/USERNAME/.tmux.conf

Configuration سراسری سیستم نیز معمولاً در:

/etc/tmux.conf

قرار دارد. نسخه‌های جدید upstream tmux همچنین مسیر XDG مانند $XDG_CONFIG_HOME/tmux/tmux.conf را پشتیبانی می‌کنند.

در این مقاله از:

~/.tmux.conf

استفاده می‌کنیم تا Configuration فقط روی User فعلی اعمال شود.

ساخت فایل .tmux.conf

ابتدا بررسی کنید فایل وجود دارد:

ls -la ~/.tmux.conf

اگر وجود نداشت:

touch ~/.tmux.conf

سپس آن را باز کنید:

nano ~/.tmux.conf

یا:

vim ~/.tmux.conf

برای Comment می‌توان از # استفاده کرد:

# tmux configuration for server administration

۱. افزایش Scrollback History

یکی از کاربردی‌ترین تغییرات برای Administratorها افزایش History هر Pane است.

tmux به‌صورت پیش‌فرض تعداد محدودی از خطوط قبلی Pane را نگه می‌دارد. گزینه:

history-limit

حداکثر تعداد خطوط History هر Pane را مشخص می‌کند.

برای مثال:

set -g history-limit 50000

این تنظیم هنگام بررسی:

Logs
Build output
Backup output
Migration results
Compiler errors

بسیار کاربردی است.

تغییر history-limit فقط روی Paneهای جدید اعمال می‌شود و History Paneهای موجود Resize نمی‌شود.

بعد از تغییر Configuration بهتر است Pane جدید ایجاد کنید.

۲. فعال کردن Mouse Support

برای Server Administration داشتن Mouse الزامی نیست، اما هنگام استفاده از چند Pane می‌تواند سرعت کار را بالا ببرد.

در .tmux.conf اضافه کنید:

set -g mouse on

با این تنظیم می‌توان:

• Pane را با Click انتخاب کرد.
• Border بین Paneها را Resize کرد.
• بین Windowها جابه‌جا شد.
• در بسیاری از Terminalها Scroll کرد.
• از Menuهای Mouse استفاده کرد.

tmux Mouse Support را به‌صورت رسمی با گزینه mouse کنترل می‌کند.

۳. شروع شماره Windowها از 1

tmux به‌صورت پیش‌فرض Windowها را معمولاً از:

0

شماره‌گذاری می‌کند.

در محیط مدیریتی می‌توان شماره‌گذاری را از 1 شروع کرد:

set -g base-index 1

برای Paneها نیز:

setw -g pane-base-index 1

در نتیجه:

Window 1
Window 2
Window 3

و:

Pane 1
Pane 2
Pane 3

خواهیم داشت.

این موضوع ضروری نیست، اما در محیط‌هایی که مرتب از Shortcutهای عددی استفاده می‌شود، شماره‌گذاری Window و Pane را قابل پیش‌بینی‌تر می‌کند.

۴. حذف خودکار فاصله بین شماره Windowها

فرض کنید Windowهای زیر را داریم:

1
2
3
4

اگر Window شماره 2 بسته شود، ممکن است شماره‌ها به شکل زیر باقی بمانند:

1
3
4

با تنظیم:

set -g renumber-windows on

tmux بعد از بسته شدن Windowها، شماره‌ها را دوباره مرتب می‌کند. گزینه renumber-windows دقیقاً برای حذف Gapهای Window Index طراحی شده است.

این تنظیم در Sessionهایی که Windowهای زیادی باز و بسته می‌شوند کاربردی است.

۵. باز کردن Pane جدید در همان Directory

این یکی از مفیدترین Configurationها برای مدیریت Server است.

فرض کنید Pane فعلی در مسیر:

/var/www/example.com

قرار دارد.

اگر Pane جدید ایجاد کنیم، بهتر است Pane جدید نیز از همان Directory شروع شود، نه اینکه دوباره به Home Directory برگردد.

راهکار رسمی tmux برای این کار:

bind '"' split-window -c "#{pane_current_path}"
bind % split-window -hc "#{pane_current_path}"
bind c new-window -c "#{pane_current_path}"

است.

بعد از این تنظیم:

Ctrl+B , "

Pane جدید را در همان مسیر ایجاد می‌کند.

همچنین:

Ctrl+B , %

و:

Ctrl+B , C

نیز Directory فعلی را حفظ می‌کنند.

برای Administratorی که در مسیرهایی مانند:

/etc/nginx/
/var/log/
/var/www/
/home/USERNAME/
/etc/systemd/system/

کار می‌کند، این تنظیم جلوی تکرار مداوم cd را می‌گیرد.

۶. جلوگیری از تغییر ناخواسته نام Windowها

برخی Programها می‌توانند Window Title را تغییر دهند.

اگر Windowها را به‌صورت دستی با نام‌هایی مانند:

logs
database
web
backup

نام‌گذاری می‌کنید، بهتر است نام آن‌ها ثابت بماند.

می‌توانید اضافه کنید:

setw -g automatic-rename off
setw -g allow-rename off

در این حالت tmux یا Applicationهای داخل Pane به‌صورت خودکار نام Window را تغییر نمی‌دهند.

این تنظیم مخصوصاً زمانی مفید است که Session را برای Troubleshooting یا Maintenance ساختاربندی کرده‌اید و می‌خواهید نام Windowها قابل پیش‌بینی باقی بماند.

۷. ساخت Shortcut برای Reload کردن .tmux.conf

هر بار که .tmux.conf را تغییر می‌دهیم، لازم نیست tmux را کاملاً ببندیم.

می‌توان Shortcut زیر را تعریف کرد:

bind r source-file ~/.tmux.conf \; display-message "tmux.conf reloaded"

بعد از ذخیره فایل کافی است داخل tmux:

Ctrl+b ,r

را فشار دهید.

Configuration دوباره Load می‌شود و پیام:

tmux.conf reloaded

نمایش داده خواهد شد.

tmux به‌صورت رسمی از source-file برای Load مجدد Configuration روی Server فعال استفاده می‌کند.

۸. بررسی خطای Configuration قبل از اعمال آن

در Server بهتر است Configuration جدید را بدون بررسی مستقیماً روی Workspace اصلی اعمال نکنیم.

نسخه‌های جدید tmux از:

tmux source-file -n ~/.tmux.conf

برای Parse کردن Configuration بدون اجرای Commandها پشتیبانی می‌کنند.

گزینه:

-n

فایل را بررسی می‌کند اما Commandهای داخل آن را اجرا نمی‌کند. این قابلیت برای پیدا کردن Syntax Error مناسب است.

اگر Configuration پیچیده‌تری دارید، این بررسی قبل از Reload کردن فایل مفید است.

۹. نگه داشتن Pane در صورت Fail شدن Command

فرض کنید Window یا Pane را مستقیماً با یک Command اجرا کرده‌ایم:

tmux new-window "./migration.sh"

در حالت عادی وقتی Command پایان پیدا کند، Pane نیز بسته می‌شود.

در نسخه‌های جدید tmux می‌توان از:

setw -g remain-on-exit failed

استفاده کرد.

در این حالت اگر Program با Exit Status غیرصفر Fail شود، Pane باقی می‌ماند تا بتوانید نتیجه را بررسی کنید. مستندات فعلی tmux برای remain-on-exit گزینه failed را نیز پشتیبانی می‌کنند.

این قابلیت برای:

Backup scripts
Deployments
Builds
Migration scripts
Maintenance jobs

مفید است، چون Error نهایی با بسته شدن Pane از دید خارج نمی‌شود.

نسخه‌های قدیمی tmux ممکن است مقدار failed را پشتیبانی نکنند. قبل از اضافه کردن آن Version را بررسی کنید:

tmux -V

اگر Serverهای شما Versionهای متفاوت دارند، این گزینه را از Configuration پایه حذف کرده و فقط در سیستم‌های پشتیبانی‌شده استفاده کنید.

۱۰. Monitoring فعالیت Windowهای Background

گاهی یک Task را در Window دیگری اجرا می‌کنیم و منتظر Output آن هستیم.

tmux گزینه:

monitor-activity

را برای تشخیص Activity در Window ارائه می‌کند.

می‌توان آن را برای تمام Windowها فعال کرد:

setw -g monitor-activity on
set -g visual-activity on

اما در Serverهایی که Log یا Commandهای پرخروجی دارند، این کار می‌تواند Notification زیادی تولید کند.

بنابراین برای Sysadmin معمولاً بهتر است Monitoring را فقط روی Window موردنظر فعال کنید:

Ctrl+B , :

سپس:

setw monitor-activity on

برای مثال می‌توانید Monitoring را روی Window مربوط به:

backup
migration
deploy

فعال کنید و در Window دیگری به کار ادامه دهید.

۱۱. مانیتور کردن Silence در یک Window

گاهی عکس حالت قبلی مفید است: منتظریم یک Process دیگر Output تولید نکند.

tmux گزینه:

monitor-silence

را نیز دارد.

برای مثال داخل Window موردنظر:

setw monitor-silence 60

یعنی اگر Window به مدت 60 ثانیه Activity نداشته باشد، tmux آن را به‌عنوان Silence تشخیص می‌دهد.

این قابلیت می‌تواند هنگام:

Compile
Migration
Import
Backup
Data processing

کاربرد داشته باشد؛ مخصوصاً وقتی پایان یک مرحله با قطع شدن Output قابل تشخیص است.

این تنظیم را نیز بهتر است Global نکنید و فقط هنگام نیاز روی Window مشخص فعال کنید.

۱۲. Synchronize Panes برای مدیریت همزمان چند Shell

tmux قابلیت بسیار قدرتمندی به نام:

synchronize-panes

دارد.

وقتی فعال شود، ورودی Keyboard به تمام Paneهای Window ارسال می‌شود. tmux در مستندات خود نیز صراحتاً درباره احتیاط هنگام استفاده از این گزینه هشدار می‌دهد.

برای فعال کردن در Window فعلی:

Ctrl+B , :

سپس:

setw synchronize-panes on

حالا Commandی مانند:

ping

در تمام Paneها اجرا می‌شود.

برای غیرفعال کردن:

setw synchronize-panes off

کاربرد Sysadmin

فرض کنید چند SSH Connection در Paneهای مختلف داریم:

Pane 1 -> web01
Pane 2 -> web02
Pane 3 -> web03

برای اجرای یک Command Read-only مانند:

uptime

یا:

df -h

Synchronize Panes می‌تواند بسیار سریع باشد.

هشدار: استفاده از این قابلیت برای Commandهای تغییردهنده مانند rm، reboot، Firewall، Package Update یا تغییر Configuration بسیار پرریسک است. قبل از تایپ Command همیشه بررسی کنید Synchronize Panes خاموش است یا روشن.

به همین دلیل پیشنهاد نمی‌کنم این گزینه در Configuration اصلی به‌صورت دائمی on باشد.

در صورت نیاز می‌توانید فقط یک Shortcut برای Toggle کردن آن بسازید:

bind S set-window-option synchronize-panes

برای Flag Optionها، tmux اجازه می‌دهد Value حذف شود تا مقدار بین on و off Toggle شود.

۱۳. Backup گرفتن از Configuration

قبل از تغییرات بزرگ:

cp ~/.tmux.conf ~/.tmux.conf.bak

Backup ایجاد کنید.

برای بازگردانی:

cp ~/.tmux.conf.bak ~/.tmux.conf

سپس Configuration را Reload کنید:

tmux source-file ~/.tmux.conf

این کار مخصوصاً قبل از اضافه کردن Key Bindingهای زیاد یا تغییر رفتار Windowها مفید است.

یک .tmux.conf کاربردی برای Sysadmin

Configuration زیر نقطه شروع مناسبی برای مدیریت Server است و عمداً شامل Theme، Color Scheme و تنظیمات ظاهری نیست:

# ======================================
# tmux - Sysadmin Configuration
# ======================================

# Keep more command/output history
set -g history-limit 50000

# Enable mouse for pane selection, resizing and scrolling
set -g mouse on

# Start window and pane numbering from 1
set -g base-index 1
setw -g pane-base-index 1

# Remove gaps when windows are closed
set -g renumber-windows on

# Keep manually assigned window names
setw -g automatic-rename off
setw -g allow-rename off

# Open new panes/windows in the current working directory
bind '"' split-window -c "#{pane_current_path}"
bind % split-window -hc "#{pane_current_path}"
bind c new-window -c "#{pane_current_path}"

# Reload configuration with Prefix + r
bind r source-file ~/.tmux.conf \; display-message "tmux.conf reloaded"

# Toggle synchronized input with Prefix + S
# Use with extreme caution on production servers
bind S set-window-option synchronize-panes

این Configuration چند مشکل رایج در استفاده روزمره از tmux را حل می‌کند:

Short scrollback
Losing current directory
Disorganized window numbering
Unexpected window renaming
Slow configuration reload
Manual multi-pane operations

بدون اینکه Configuration را با تنظیمات ظاهری یا Shortcutهای غیرضروری پیچیده کند.

تنظیمات اختیاری برای نسخه‌های جدید tmux

اگر Versionهای tmux روی Serverهای شما یکسان و جدید هستند، می‌توانید نگه داشتن Paneهای Fail شده را نیز اضافه کنید:

setw -g remain-on-exit failed

در این حالت Command موفق به‌صورت عادی بسته می‌شود، اما Command دارای Exit Status غیرصفر برای بررسی باقی خواهد ماند.

من این گزینه را در Configuration پایه قرار ندادم، چون ممکن است روی Serverهای دارای tmux قدیمی‌تر سازگار نباشد.

اعمال Configuration

بعد از ذخیره .tmux.conf اگر tmux Server از قبل در حال اجرا باشد:

tmux source-file ~/.tmux.conf

را اجرا کنید.

یا با Shortcut تعریف‌شده:

Ctrl+b , r

فایل را Reload کنید.

به یاد داشته باشید که .tmux.conf به‌طور عادی هنگام Start شدن tmux Server خوانده می‌شود، نه هنگام ایجاد هر Session جدید.

بررسی تنظیمات فعال

برای مشاهده Global Session Options:

tmux show-options -g

برای Window Options:

tmux show-window-options -g

برای بررسی یک گزینه مشخص:

tmux show-options -g history-limit

برای مثال:

history-limit 50000

نمایش داده می‌شود.

tmux انواع مختلفی از Server، Session، Window و Pane Option دارد و show-options برای بررسی مقادیر فعال آن‌ها استفاده می‌شود.

اشتباهات رایج و عیب‌یابی

تغییرات .tmux.conf اعمال نشده است

فایل فقط هنگام Start شدن tmux Server به‌صورت خودکار خوانده می‌شود.

اجرا کنید:

tmux source-file ~/.tmux.conf

یا از Shortcut Reload استفاده کنید.

history-limit تغییر کرده اما Pane فعلی هنوز History قبلی را دارد

این رفتار طبیعی است.

history-limit روی Paneهای جدید اعمال می‌شود.

بعد از Reload یک Pane جدید ایجاد کنید.

Pane جدید در Directory فعلی باز نمی‌شود

بررسی کنید این خطوط دقیقاً در فایل وجود داشته باشند:

bind '"' split-window -c "#{pane_current_path}"
bind % split-window -hc "#{pane_current_path}"
bind c new-window -c "#{pane_current_path}"

این Recipe توسط مستندات رسمی tmux نیز ارائه شده است.

بعد از تغییر Configuration خطای Unknown Option دریافت می‌کنم

احتمالاً گزینه موردنظر در Version نصب‌شده tmux پشتیبانی نمی‌شود.

Version را بررسی کنید:

tmux -V

و Configuration را قبل از اعمال بررسی کنید:

tmux source-file -n ~/.tmux.conf

یک Command ناخواسته روی تمام Paneها اجرا می‌شود

احتمالاً:

synchronize-panes

فعال است.

فوراً آن را خاموش کنید:

Ctrl+b , :

سپس:

setw synchronize-panes off

این گزینه در محیط Production باید با احتیاط بسیار زیادی استفاده شود.

.tmux.conf شخصی یا /etc/tmux.conf؟

برای تنظیمات مخصوص Administrator بهتر است از:

~/.tmux.conf

استفاده شود.

اگر Configuration باید برای تمام Userهای Server اعمال شود، فایل:

/etc/tmux.conf

قابل استفاده است. tmux فایل System-wide را قبل از Configuration شخصی User پردازش می‌کند.

در Serverهای Shared بهتر است Key Binding یا Workflow شخصی را بدون نیاز مشخص وارد Configuration سراسری نکنید.

مطالعه بیشتر

مستندات رسمی:

• tmux Getting Started
• tmux Recipes
• tmux Manual

جمع‌بندی

هدف از tmux Configuration در محیط Server بهتر است ساده‌تر و عملیاتی‌تر شدن Workflow باشد، نه صرفاً تغییر ظاهر tmux.

چند تنظیم اصلی پیشنهادی عبارت‌اند از:

set -g history-limit 50000
set -g mouse on
set -g base-index 1
setw -g pane-base-index 1
set -g renumber-windows on

و یکی از کاربردی‌ترین تغییرات برای کار روزمره:

bind '"' split-window -c "#{pane_current_path}"
bind % split-window -hc "#{pane_current_path}"
bind c new-window -c "#{pane_current_path}"

است که Window و Pane جدید را در همان Working Directory ایجاد می‌کند؛ این Recipe مستقیماً در مستندات رسمی tmux نیز پیشنهاد شده است.

برای یک Linux Administrator، Configuration کوتاه، قابل فهم و قابل پیش‌بینی معمولاً بهتر از .tmux.conf بسیار بزرگ و پیچیده است. گزینه‌هایی مانند Synchronize Panes یا Activity Monitoring نیز بهتر است فقط در زمان نیاز فعال شوند، به‌خصوص روی Serverهای Production.