مقدمه

تنظیم صحیح تاریخ و ساعت یکی از اقدامات ضروری پس از راه‌اندازی سرور لینوکسی است. بسیاری از سرویس‌ها مانند SSL، ایمیل، پایگاه داده، سیستم‌های احراز هویت، Cron Jobها و ابزارهای مانیتورینگ برای عملکرد صحیح به زمان دقیق سرور وابسته هستند.

حتی چند دقیقه اختلاف زمانی می‌تواند باعث بروز مشکلاتی مانند نامعتبر شناخته‌شدن گواهی SSL، ثبت اشتباه زمان لاگ‌ها، اختلال در ارسال ایمیل یا خطای احراز هویت شود.

در لینوکس، همگام‌سازی ساعت معمولاً با استفاده از پروتکل NTP انجام می‌شود. در این مقاله نحوه بررسی، فعال‌سازی، تنظیم و عیب‌یابی NTP در سیستم‌عامل‌های AlmaLinux و Ubuntu 24.04 را آموزش می‌دهیم.

NTP چیست؟

NTP مخفف Network Time Protocol است. این پروتکل ساعت سیستم را با سرورهای معتبر زمان در اینترنت یا شبکه داخلی هماهنگ می‌کند.

استفاده از NTP مزایای زیر را دارد:

• هماهنگ بودن زمان میان چند سرور
• ثبت دقیق زمان رویدادها و لاگ‌ها
• جلوگیری از خطاهای مرتبط با گواهی SSL
• اجرای Cron Jobها در زمان صحیح
• عملکرد صحیح سرویس‌های ایمیل
• جلوگیری از اختلال در Kerberos و Active Directory
• افزایش دقت ابزارهای مانیتورینگ و گزارش‌گیری

در AlmaLinux معمولاً از سرویس Chrony و در Ubuntu 24.04 از سرویس systemd-timesyncd استفاده می‌شود.

بهتر است تنها یک سرویس همگام‌سازی زمان روی سرور فعال باشد. اجرای هم‌زمان Chrony و systemd-timesyncd ممکن است باعث تداخل شود.

پیش‌نیازهای انجام تنظیمات

برای اجرای دستورات این مقاله باید:

• با کاربر root وارد سرور شده باشید؛
• یا به دستورات sudo دسترسی داشته باشید؛
• سرور به اینترنت یا یک NTP Server داخلی دسترسی داشته باشد.

در صورتی که با کاربر معمولی وارد شده‌اید، ابتدای دستورات مدیریتی از sudo استفاده کنید.

مرحله اول: بررسی تاریخ و ساعت سرور

برای مشاهده وضعیت فعلی زمان سیستم، دستور زیر را اجرا کنید:

timedatectl

نمونه خروجی:

Local time: Wed 2026-07-15 10:15:24 +0330
Universal time: Wed 2026-07-15 06:45:24 UTC
RTC time: Wed 2026-07-15 06:45:24
Time zone: Asia/Tehran (+0330)
System clock synchronized: yes
NTP service: active
RTC in local TZ: no

مهم‌ترین بخش‌های این خروجی عبارت‌اند از:

• Local time: زمان فعلی براساس منطقه زمانی سرور
• Universal time: زمان جهانی یا UTC
• Time zone: منطقه زمانی تنظیم‌شده
• System clock synchronized: وضعیت همگام بودن ساعت سیستم
• NTP service: وضعیت سرویس همگام‌سازی زمان
• RTC in local TZ: مشخص می‌کند ساعت سخت‌افزاری براساس UTC یا زمان محلی تنظیم شده است

در حالت صحیح باید مقادیر زیر مشاهده شوند:

System clock synchronized: yes
NTP service: active

اگر مقدار System clock synchronized برابر no باشد، ساعت سیستم هنوز با سرور NTP همگام نشده است.

مرحله دوم: تنظیم منطقه زمانی

پیش از فعال‌سازی NTP، بهتر است منطقه زمانی سرور را بررسی و در صورت نیاز اصلاح کنید.

برای مشاهده منطقه زمانی فعلی، دستور زیر را اجرا کنید:

timedatectl

برای مشاهده فهرست مناطق زمانی موجود:

timedatectl list-timezones

برای جست‌وجوی منطقه زمانی تهران می‌توانید از دستور زیر استفاده کنید:

timedatectl list-timezones | grep Tehran

خروجی:

Asia/Tehran

برای تنظیم منطقه زمانی ایران:

timedatectl set-timezone Asia/Tehran

سپس وضعیت را مجدداً بررسی کنید:

timedatectl

در خروجی باید عبارت زیر نمایش داده شود:

Time zone: Asia/Tehran (+0330)

تغییر منطقه زمانی، زمان واقعی سیستم را تغییر نمی‌دهد؛ بلکه نحوه نمایش زمان محلی را مشخص می‌کند.

تنظیم NTP در AlmaLinux

در AlmaLinux سرویس Chrony به‌صورت پیش‌فرض برای همگام‌سازی زمان استفاده می‌شود.

مرحله سوم: بررسی نصب بودن Chrony

برای بررسی وضعیت سرویس Chrony، دستور زیر را اجرا کنید:

systemctl status chronyd

اگر سرویس نصب و فعال باشد، خروجی مشابه زیر مشاهده می‌شود:

Active: active (running)

برای خروج از صفحه وضعیت، کلید q را فشار دهید.

اگر پیام زیر نمایش داده شد، Chrony روی سیستم نصب نیست:

Unit chronyd.service could not be found

مرحله چهارم: نصب Chrony در AlmaLinux

برای نصب Chrony دستور زیر را اجرا کنید:

dnf install chrony -y

پس از پایان نصب، سرویس را فعال و اجرا کنید:

systemctl enable --now chronyd

این دستور دو کار انجام می‌دهد:

• سرویس Chrony را بلافاصله اجرا می‌کند.
• سرویس را برای اجرای خودکار پس از ریبوت فعال می‌کند.

برای بررسی وضعیت سرویس:

systemctl status chronyd

مرحله پنجم: فعال کردن همگام‌سازی زمان در AlmaLinux

برای فعال کردن NTP از طریق timedatectl دستور زیر را اجرا کنید:

timedatectl set-ntp true

سپس وضعیت را بررسی کنید:

timedatectl

در حالت صحیح باید موارد زیر نمایش داده شوند:

System clock synchronized: yes
NTP service: active

ممکن است همگام‌سازی اولیه چند ثانیه تا چند دقیقه زمان ببرد.

مرحله ششم: مشاهده سرورهای NTP در AlmaLinux

برای مشاهده سرورهایی که Chrony از آن‌ها زمان دریافت می‌کند، دستور زیر را اجرا کنید:

chronyc sources -v

نمونه خروجی:

MS Name/IP address         Stratum Poll Reach LastRx Last sample
===============================================================================
^* time1.example.net             2   6   377    25   +120us[ +150us] +/- 15ms
^+ time2.example.net             2   6   377    20   -250us[ -250us] +/- 18ms

مهم‌ترین علامت‌های خروجی عبارت‌اند از:

• ^* سرور فعلی که برای همگام‌سازی استفاده می‌شود
• ^+ سرور معتبر و قابل استفاده
• ^- سرور معتبر که در حال حاضر انتخاب نشده است
• ^? سروری که در دسترس نیست یا پاسخ معتبری نمی‌دهد

وجود علامت ^* نشان می‌دهد Chrony یک منبع زمان معتبر را انتخاب کرده است.

مرحله هفتم: بررسی میزان اختلاف ساعت در AlmaLinux

برای مشاهده وضعیت دقیق همگام‌سازی، دستور زیر را اجرا کنید:

chronyc tracking

نمونه خروجی:

Reference ID    : 192.0.2.10
Stratum         : 3
Ref time (UTC)  : Wed Jul 15 06:45:20 2026
System time     : 0.000012345 seconds fast of NTP time
Last offset     : +0.000004321 seconds
RMS offset      : 0.000020000 seconds
Leap status     : Normal

موارد مهم این خروجی:

• Reference ID: سرور NTP مورداستفاده
• System time: میزان اختلاف ساعت سیستم با NTP
• Last offset: آخرین اختلاف ثبت‌شده
• Leap status: وضعیت کلی همگام‌سازی

در حالت صحیح باید مقدار زیر نمایش داده شود:

Leap status : Normal

تنظیم سرور NTP اختصاصی در AlmaLinux

تنظیمات Chrony در فایل زیر قرار دارد:

/etc/chrony.conf

برای ویرایش فایل:

nano /etc/chrony.conf

می‌توانید سرورهای NTP دلخواه را با ساختار زیر تعریف کنید:

server time.google.com iburst
server time.cloudflare.com iburst
pool pool.ntp.org iburst

گزینه iburst باعث می‌شود Chrony در زمان شروع سرویس، همگام‌سازی اولیه را سریع‌تر انجام دهد.

پس از ذخیره فایل، سرویس را مجدداً راه‌اندازی کنید:

systemctl restart chronyd

سپس منابع زمان را بررسی کنید:

chronyc sources -v

هنگام استفاده از NTP Server داخلی، به‌جای آدرس‌های عمومی، IP یا Hostname سرور داخلی سازمان را وارد کنید.

همگام‌سازی فوری ساعت در AlmaLinux

اگر اختلاف زمانی سرور زیاد باشد، Chrony ممکن است ساعت را به‌تدریج اصلاح کند.

برای اصلاح فوری ساعت:

chronyc makestep

سپس وضعیت را بررسی کنید:

chronyc tracking

از این دستور زمانی استفاده کنید که اختلاف ساعت زیاد است و نیاز دارید زمان سیستم بلافاصله اصلاح شود.

تنظیم NTP در Ubuntu 24.04

در Ubuntu 24.04 معمولاً سرویس systemd-timesyncd برای همگام‌سازی زمان استفاده می‌شود.

مرحله هشتم: بررسی وضعیت systemd-timesyncd

دستور زیر را اجرا کنید:

systemctl status systemd-timesyncd

در صورت فعال بودن سرویس، خروجی مشابه زیر نمایش داده می‌شود:

Active: active (running)

اگر سرویس نصب باشد اما اجرا نشده باشد، وضعیت آن ممکن است به‌صورت زیر نمایش داده شود:

Active: inactive (dead)

مرحله نهم: نصب systemd-timesyncd در Ubuntu 24.04

این سرویس معمولاً به‌صورت پیش‌فرض نصب است. در صورتی که روی سیستم وجود نداشت، دستورات زیر را اجرا کنید:

apt update

apt install systemd-timesyncd -y

پس از نصب، سرویس را فعال و اجرا کنید:

systemctl enable --now systemd-timesyncd

برای بررسی وضعیت:

systemctl status systemd-timesyncd

مرحله دهم: فعال کردن NTP در Ubuntu 24.04

برای فعال‌سازی همگام‌سازی زمان:

timedatectl set-ntp true

سپس وضعیت را بررسی کنید:

timedatectl

در خروجی باید موارد زیر نمایش داده شوند:

System clock synchronized: yes
NTP service: active

ممکن است در اولین اجرا، تغییر مقدار System clock synchronized از no به yes کمی زمان ببرد.

مرحله یازدهم: مشاهده سرور NTP در Ubuntu 24.04

برای مشاهده جزئیات سرور زمان مورداستفاده، دستور زیر را اجرا کنید:

timedatectl show-timesync

نمونه خروجی:

LinkNTPServers=
SystemNTPServers=time.google.com
FallbackNTPServers=ntp.ubuntu.com
ServerName=time.google.com
ServerAddress=216.239.35.0
RootDistanceMaxUSec=5s
PollIntervalMinUSec=32s
PollIntervalMaxUSec=34min 8s

مهم‌ترین بخش‌های خروجی عبارت‌اند از:

• ServerName: نام سرور NTP فعال
• ServerAddress: آدرس IP سرور NTP
• SystemNTPServers: سرورهای تعریف‌شده توسط مدیر سیستم
• FallbackNTPServers: سرورهای جایگزین
• PollInterval: فاصله زمانی بررسی و همگام‌سازی

برای مشاهده خلاصه وضعیت نیز می‌توانید از دستور زیر استفاده کنید:

timedatectl timesync-status

تنظیم سرور NTP اختصاصی در Ubuntu 24.04

فایل اصلی تنظیمات systemd-timesyncd در مسیر زیر قرار دارد:

/etc/systemd/timesyncd.conf

برای ویرایش فایل:

nano /etc/systemd/timesyncd.conf

مقادیر زیر را در بخش [Time] قرار دهید:

[Time]
NTP=time.google.com time.cloudflare.com
FallbackNTP=ntp.ubuntu.com pool.ntp.org

توضیح گزینه‌ها:

• NTP: سرورهای اصلی دریافت زمان
• FallbackNTP: سرورهای جایگزین در صورت در دسترس نبودن سرورهای اصلی

پس از ذخیره فایل، سرویس را مجدداً راه‌اندازی کنید:

systemctl restart systemd-timesyncd

سپس وضعیت را بررسی کنید:

timedatectl show-timesync

بازنشانی همگام‌سازی NTP در Ubuntu 24.04

اگر سرور با NTP همگام نمی‌شود، ابتدا NTP را غیرفعال کنید:

timedatectl set-ntp false

سپس دوباره فعال کنید:

timedatectl set-ntp true

سرویس را نیز مجدداً راه‌اندازی کنید:

systemctl restart systemd-timesyncd

برای مشاهده لاگ‌های سرویس:

journalctl -u systemd-timesyncd --no-pager -n 50

این دستور ۵۰ خط آخر لاگ‌های سرویس را نمایش می‌دهد.

بررسی پورت NTP در فایروال

NTP از پروتکل UDP و پورت 123 استفاده می‌کند.

سروری که فقط به‌عنوان NTP Client فعالیت می‌کند، معمولاً تنها به دسترسی خروجی UDP روی پورت 123 نیاز دارد.

برای بررسی قوانین فایروال در AlmaLinux:

firewall-cmd --list-all

در Ubuntu:

ufw status verbose

در صورتی که سیاست فایروال خروجی را محدود کرده باشد، باید دسترسی خروجی به UDP پورت 123 مجاز شود.

باز کردن ورودی پورت 123 تنها زمانی لازم است که سرور شما به‌عنوان NTP Server برای سایر سیستم‌ها فعالیت کند.

باز کردن بدون نیاز پورت UDP 123 از سمت اینترنت توصیه نمی‌شود.

بررسی صحت نهایی تنظیمات

پس از پایان تنظیمات، موارد زیر را بررسی کنید.

بررسی عمومی در هر دو سیستم‌عامل

timedatectl

خروجی صحیح:

System clock synchronized: yes
NTP service: active

بررسی AlmaLinux

systemctl is-active chronyd

chronyc sources -v

chronyc tracking

خروجی دستور اول باید به‌صورت زیر باشد:

active

در خروجی chronyc sources -v نیز باید حداقل یک منبع با علامت ^* مشاهده شود.

بررسی Ubuntu 24.04

systemctl is-active systemd-timesyncd

timedatectl timesync-status

timedatectl show-timesync

خروجی دستور اول باید به‌صورت زیر باشد:

active

رفع مشکلات رایج NTP

سرویس NTP فعال است اما ساعت همگام نمی‌شود

ابتدا دسترسی شبکه را بررسی کنید:

ping -c 4 pool.ntp.org

سپس وضعیت سرویس و لاگ‌ها را مشاهده کنید.

AlmaLinux

systemctl status chronyd

journalctl -u chronyd --no-pager -n 50

Ubuntu 24.04

systemctl status systemd-timesyncd

journalctl -u systemd-timesyncd --no-pager -n 50

نام سرور NTP Resolve نمی‌شود

در صورت مشاهده خطاهای مربوط به Resolve شدن دامنه، تنظیمات DNS را بررسی کنید:

resolvectl status

همچنین می‌توانید نام سرور NTP را با دستور زیر بررسی کنید:

getent hosts pool.ntp.org

اگر خروجی نمایش داده نشد، ابتدا مشکل DNS سرور را برطرف کنید.

چند سرویس NTP هم‌زمان فعال هستند

برای بررسی سرویس‌های مرتبط:

systemctl list-units --type=service | grep -E 'chrony|timesync|ntp'

در صورت استفاده از Chrony، بهتر است systemd-timesyncd غیرفعال باشد:

systemctl disable --now systemd-timesyncd

در صورت استفاده از systemd-timesyncd، سرویس Chrony را غیرفعال کنید:

systemctl disable --now chronyd

تنها سرویسی را غیرفعال کنید که قصد استفاده از آن را ندارید.

ساعت پس از ریبوت تغییر می‌کند

ابتدا وضعیت ساعت سخت‌افزاری را بررسی کنید:

timedatectl

در سرورهای لینوکسی بهتر است ساعت سخت‌افزاری براساس UTC تنظیم شده باشد:

RTC in local TZ: no

برای تنظیم RTC روی UTC:

timedatectl set-local-rtc 0

سپس سرویس NTP را مجدداً راه‌اندازی کنید.

نکات مهم و بهترین روش‌ها

• منطقه زمانی را متناسب با موقعیت یا نیاز سرویس تنظیم کنید.
• برای هماهنگی میان چند سرور، همه آن‌ها را به منابع NTP یکسان متصل کنید.
• در شبکه‌های سازمانی از یک یا چند NTP Server داخلی استفاده کنید.
• از اجرای هم‌زمان چند سرویس مدیریت زمان خودداری کنید.
• پس از تغییر ساعت، سرویس‌های SSL، ایمیل، دیتابیس و احراز هویت را بررسی کنید.
• از تغییر دستی ساعت در سروری که NTP روی آن فعال است خودداری کنید.
• در ماشین‌های مجازی، تنظیم بودن زمان Hypervisor یا Host را نیز بررسی کنید.
• برای افزایش پایداری، بیش از یک سرور NTP تعریف کنید.
• پورت ورودی UDP 123 را تنها در صورت ارائه سرویس NTP باز کنید.
• لاگ‌های سرویس NTP را به‌صورت دوره‌ای بررسی کنید.

اشتباهات رایج

موارد زیر از رایج‌ترین دلایل اختلال در همگام‌سازی زمان هستند:

• تنظیم نبودن منطقه زمانی
• غیرفعال بودن سرویس NTP
• مسدود بودن ترافیک UDP پورت 123
• اختلال در DNS سرور
• در دسترس نبودن سرور NTP
• استفاده هم‌زمان از Chrony و systemd-timesyncd
• تنظیم دستی ساعت پس از فعال‌سازی NTP
• اختلاف زمانی زیاد در شروع سرویس
• ناهماهنگ بودن ساعت ماشین مجازی و میزبان
• استفاده از تنها یک منبع NTP

چک‌لیست نهایی تنظیم NTP

پس از انجام مراحل، موارد زیر را کنترل کنید:

• منطقه زمانی صحیح تنظیم شده است.
• سرویس NTP روی سرور نصب است.
• سرویس در وضعیت active قرار دارد.
• سرویس پس از ریبوت به‌صورت خودکار اجرا می‌شود.
• مقدار NTP service برابر active است.
• مقدار System clock synchronized برابر yes است.
• حداقل یک سرور NTP معتبر در دسترس است.
• در AlmaLinux یک منبع با علامت ^* نمایش داده می‌شود.
• اختلاف ساعت سیستم با منبع NTP بسیار کم است.
• ترافیک خروجی UDP پورت 123 مسدود نیست.
• تنها یک سرویس مدیریت زمان روی سرور فعال است.
• پس از ریبوت نیز ساعت سرور صحیح باقی می‌ماند.

جمع‌بندی

همگام‌سازی دقیق ساعت یکی از تنظیمات پایه و ضروری هر سرور لینوکسی است. در AlmaLinux این وظیفه معمولاً توسط سرویس Chrony و در Ubuntu 24.04 توسط systemd-timesyncd انجام می‌شود.

با تنظیم منطقه زمانی صحیح، فعال‌سازی سرویس NTP و بررسی منابع زمان می‌توان از بروز مشکلات مرتبط با SSL، ایمیل، لاگ‌ها، Cron Jobها، دیتابیس و سرویس‌های احراز هویت جلوگیری کرد.

پس از انجام تنظیمات، باید با استفاده از timedatectl و ابزار اختصاصی هر سرویس، فعال بودن NTP و همگام بودن ساعت سیستم را بررسی کنید.