مهم‌ترین دستورات پایه‌ای برای هر sysadmin

مقدمه

در کار روزمره‌ی پشتیبانی و مدیریت سرور، یک مجموعه‌ی مشخص از دستورات هستند که بارها و بارها استفاده می‌شوند — قبل از اینکه وارد جزئیات تخصصی هر موضوع (مثل Process، User یا فایل) شوید، معمولاً یکی از همین دستورات پایه است که تصویر اولیه‌ی وضعیت سرور را به شما می‌دهد.

این مقاله یک مرجع سریع (Quick Reference) از پرکاربردترین دستورات sysadmin است. برای هرکدام که نیاز به بررسی عمیق‌تر دارند — مثل مدیریت Process یا User — به مقاله‌ی اختصاصی همان موضوع لینک داده شده است.

دستورات پایه‌ای

man

این دستور که مخفف کلمه manual می‌باشد اطلاعات جامعی از دستورات دیگر لینوکسی ارائه می‌کند. برای استفاده از این دستور از شیوه زیر استفاده می‌شود:

man <command>

به عنوان مثال در عکس زیر نتیجه دستور man man قرار گرفته است.

همان طور که مشاهده می‌کنید در این دستور می‌توانید فلگ‌های مختلف و توضیحات جامعی از دستور مورد نظر خود داشته باشید.

tldr

دستور tldr که مخفف “too long; didn’t read” است به اصطلاحی کنایی و طنز آمیز اشاره دارد که گویا به دستور man کنایه می‌زند. این دستور نیز مانند man <command> اطلاعات مربوط به دستور <command> را نشان می‌دهد ولی با رویکردی مثال گونه و خلاصه‌تر:

دستورات اطلاعات سیستم

اطلاعات کلی سیستم

برای فهمیدن سریع اینکه دقیقاً روی چه سیستمی کار می‌کنید:

نمایش کامل اطلاعات کرنل، معماری سیستم و نام هاست.

uname -a

نمایش نام و نسخه‌ی دقیق توزیع لینوکس نصب‌شده.

cat /etc/os-release

نمایش مدت زمان روشن بودن سیستم به همراه Load Average؛ اولین دستوری که هنگام بررسی سلامت یک سرور اجرا می‌شود.

uptime

نمایش اطلاعات کامل‌تر شامل Hostname، کرنل و معماری (جزئیات کامل در مقاله‌ی Hostname).

hostnamectl

نمایش اطلاعات پردازنده:

lscpu

مطابق عکس اطلاعات متفاوتی از معماری٬ تعداد هسته‌ها قابلیت مجازی سازی و دیگر اطلاعات cpu در این دستور مشاهده می‌شود

مشاهده اطلاعات و وضعیت فعلی سیستم به صورت زنده با دستورها top و htop قابل انجام است.

برای داشتن یک نمایشگر اطلاعات لحظه‌ای سیستم با قابلیت کلیک و رابط کاربری ترمینال (TUI) نیز می‌توانید از btop استفاده کنید.

مدیریت فرآیندها (Process Management)

نکته مهم: قبل از kill کردن فرآیند، حتماً از PID درست مطمئن شوید.

مدیریت حافظه و فضای ذخیره‌سازی

نمایش میزان استفاده از RAM و Swap به‌صورت خوانا (-h یعنی human-readable).

free -h

نمایش فضای آزاد و اشغال‌شده‌ی تمام دیسک‌های Mount‌شده.

df -h

نمایش حجم اشغال‌شده‌ی یک پوشه‌ی مشخص؛ برای پیدا کردن پوشه‌های حجیم‌تر می‌توانید آن را با sort ترکیب کنید:

du -sh /path/to/folder

نمایش حجم تمام زیرپوشه‌های /var، مرتب‌شده از بزرگ‌ترین به کوچک‌ترین.

du -sh /var/* | sort -hr

دستور du از disk usage نام‌گذاری شده است.

نمایش فضای اشغال شده و باقی مانده در دیسک‌ها

df

دستور dysk نیز یک دستور با طراحی جالب تر مشابه همین دستور است که از نمودار میله‌ای برای نمایش فضای باقی‌مانده استفاده می‌کند.

نمایش ساختار دیسک‌ها و پارتیشن‌های سیستم به شکل درختی.

lsblk

دستور ncdu برای رابط کاربری ترمینال در نمایش حجم اشغال شده دیسک.

نمایی از نرم‌افزار ncdu برای مشاهده حجم پوشه‌ها

دستورات شبکه و اتصالات

کاربران، گروه‌ها و مجوزها

مدیریت لاگ‌ها

خلاصه مقاله

در این مقاله مهم‌ترین دستوراتی را که هر مدیر سرور لینوکس باید بلد باشد، به صورت دسته‌بندی‌شده مرور کردیم. تسلط بر این دستورات به شما کمک می‌کند سریع‌تر مشکلات را تشخیص دهید، سیستم را نظارت کنید و به صورت حرفه‌ای سرورها را مدیریت کنید.

این لیست را به عنوان یک مرجع سریع ذخیره کنید و به مرور زمان دستورات بیشتری به آن اضافه کنید.

چیت شیت نهایی دستورات مدیر سرور

برای مشاهده مجموعه مقالات و دستورات لینوکسی می‌توانید از صفحه این تاپیک استفاده کنید.