email چیست و ارسال یک ایمیل چگونه انجام می‌شود؟

مقدمه

هر روز میلیون‌ها email بین سرورهای مختلف در سراسر دنیا جابه‌جا می‌شود، اما فرآیندی که پشت یک ایمیل ساده اتفاق می‌افتد، بسیار پیچیده‌تر از چیزی است که در نگاه اول به نظر می‌رسد. برای هر کارشناس پشتیبانی هاستینگ، درک درست این فرآیند برای عیب‌یابی مشکلاتی مثل “ایمیل ارسال نمی‌شود” یا “ایمیل به مقصد نمی‌رسد” ضروری است.

در این مقاله با اجزای اصلی سیستم ایمیل و مسیری که یک پیام از لحظه‌ی ارسال تا رسیدن به Inbox گیرنده طی می‌کند، آشنا می‌شویم. مباحث تخصصی‌تر مثل Mail Server، پروتکل‌ها و رکورد MX در مقالات جداگانه بررسی خواهند شد.

اجزای اصلی سیستم ایمیل

سه بخش اصلی در فرآیند ارسال و دریافت ایمیل نقش دارند:

• MUA (Mail User Agent) — برنامه‌ای که کاربر برای نوشتن و خواندن ایمیل استفاده می‌کند؛ مثل Outlook، Roundcube یا اپلیکیشن Gmail.
• roundcube

• MailEnable

• MTA (Mail Transfer Agent) — نرم‌افزار سمت سرور که مسئول انتقال واقعی ایمیل بین سرورهاست؛ مثل Postfix یا Exim در لینوکس و mailenable در ویندوز. جزئیات کامل آن در مقاله‌ی Mail Server پوشش داده می‌شود.
• MDA (Mail Delivery Agent) — بخشی که ایمیل دریافت‌شده را نهایتاً داخل صندوق پستی (Mailbox) گیرنده قرار می‌دهد.

این سه بخش معمولاً روی سرورهای هاستینگ به‌صورت یکپارچه نصب و پیکربندی می‌شوند، اما از نظر مفهومی کاملاً جدا از هم عمل می‌کنند.

مسیر ارسال یک ایمیل، قدم به قدم

وقتی یک ایمیل ارسال می‌کنید، این مراحل به‌ترتیب اتفاق می‌افتند:

1. کاربر ایمیل را در MUA می‌نویسد و دکمه‌ی ارسال را می‌زند.
2. MUA پیام را به MTA سرور فرستنده تحویل می‌دهد.
3. MTA فرستنده، آدرس Domain گیرنده را بررسی و رکورد MX آن را در DNS جستجو می‌کند تا بفهمد ایمیل باید به کدام سرور فرستاده شود.
4. MTA فرستنده با MTA گیرنده از طریق پروتکل SMTP ارتباط برقرار کرده و پیام را تحویل می‌دهد.
5. MTA گیرنده، پیام را به MDA می‌سپارد تا داخل Mailbox کاربر نهایی قرار بگیرد.
6. کاربر گیرنده، ایمیل را از طریق MUA یا Webmail خودش (با پروتکل IMAP یا POP3) مشاهده می‌کند.

جزئیات کامل رکورد MX و نحوه‌ی کار آن، در مقاله‌ی اختصاصی MX پوشش داده خواهد شد؛ همچنین تفاوت SMTP با IMAP و POP3 در مقاله‌ی معرفی پروتکل‌ها بررسی می‌شود.

بررسی مسیر یک Domain با dig

برای اینکه ببینید یک Domain، ایمیل‌های خود را به کدام سرور هدایت می‌کند، می‌توانید رکورد MX آن را بررسی کنید.

نمایش رکورد یا رکوردهای MX ثبت‌شده برای یک Domain؛ این دستور اولین قدم در عیب‌یابی هر مشکل مربوط به عدم دریافت ایمیل است.

dig MX example.com

همچنین می‌توانید از ابزاری مانند intodns یا mxtoolbox استفاده کنید. این دو ابزار در آینده بیش‌تر بررسی خواهند شد و بسیار در عیب یابی ارسال/دریافت ایمیل کاربردی هستند. از این ابزارها مخصوصا mxtoolbox برای مشاهده دیگر رکوردهای ایمیل٬ بررسی اخطارها و خطاهای موجود و حتی ساخت برخی رکوردها استفاده می‌شود.

Envelope در برابر Headers

یکی از مفاهیمی که در پشتیبانی ایمیل باعث سردرگمی می‌شود، تفاوت بین Envelope و Headers است:

• Envelope — اطلاعات فرستنده و گیرنده‌ای که در سطح پروتکل SMTP برای مسیریابی واقعی استفاده می‌شود. پیام‌های Bounce (برگشتی) بر اساس همین اطلاعات ساخته می‌شوند.
• Headers — فیلدهایی مثل From:, To:, Subject: که در MUA به کاربر نمایش داده می‌شوند.

این دو می‌توانند با هم متفاوت باشند — دقیقاً همان چیزی که پایه‌ی بسیاری از حملات Email Spoofing است و در مقالات بعدی (مرتبط با SPF و DKIM) بیشتر بررسی خواهد شد.

تست دستی ارسال ایمیل با telnet

برای عیب‌یابی سطح پایین، می‌توان مستقیماً به یک سرور ایمیل روی پورت SMTP متصل شد و ایمیل را دستی ارسال کرد؛ روشی که تصویر واضحی از خود پروتکل SMTP نشان می‌دهد.

telnet mail.example.com 25

برقراری یک اتصال خام به سرور ایمیل روی پورت ۲۵ (پورت استاندارد SMTP)؛ بعد از اتصال می‌توان دستورات SMTP مثل HELO, MAIL FROM, RCPT TO و DATA را به‌صورت دستی وارد کرد.

لازم به ذکر است که telnet عموما شیوه اتصال امنی نیست زیرا از هیچ قابلیت رمز نگاری استفاده نمی‌کند و بر خلاف SSH تمامی اطلاعات به صورت متن ساده جا به جا می‌شوند.

اشتباهات رایج و عیب‌یابی

۱. اشتباه گرفتن مشکل MUA با مشکل MTA
وقتی کاربری می‌گوید “ایمیلم ارسال نمی‌شود”، اول باید مشخص شود مشکل در برنامه‌ی کاربر (MUA) است یا در خود سرور ایمیل (MTA). بررسی لاگ سرور همیشه دقیق‌تر از اعتماد به پیام خطای نمایش‌داده‌شده در MUA است.

۲. نادیده گرفتن رکورد MX هنگام عیب‌یابی عدم دریافت ایمیل
اگر رکورد MX یک Domain اشتباه یا وجود نداشته باشد، هیچ ایمیلی به آن Domain نمی‌رسد، حتی اگر خود Mail Server کاملاً سالم باشد. همیشه اول با dig MX یا intodns و یا mxtoolbox این را بررسی کنید.

۳. تصور اینکه From: نمایش‌داده‌شده همیشه واقعی است
از آنجا که Headers می‌توانند مستقل از Envelope تنظیم شوند، آدرس From نمایش‌داده‌شده در یک ایمیل همیشه قابل‌اعتماد نیست؛ این موضوع پایه‌ی اصلی بسیاری از حملات فیشینگ است. برای بررسی این مسئله در اکثر MUAها امکان مشاهده متن source ایمیل به همراه تمام جزئیات وجود دارد. و به طور کلی باید رکوردهای DKIM,SPF,DMARC مربوط به ایمیل به درستی تنظیم شده باشند تا این حملات اتفاق نیافتند.

مطالعه بیشتر

برای دیدن دقیق‌تر اینکه یک Mail Server چطور کار می‌کند و MailEnable/Exim چه نقشی دارند، مقاله‌ی Mail Server چیست و چگونه کار می‌کند؟ را ببینید.

برای آشنایی با پروتکل‌هایی که کاربران برای خواندن ایمیل استفاده می‌کنند، مقاله‌ی معرفی پروتکل‌های IMAP، SMTP و POP3 پیشنهاد می‌شود.

جزئیات کامل رکورد MX در مقاله‌ی رکورد MX چیست و چگونه کار می‌کند پوشش داده شده است.

جمع‌بندی

در این مقاله با اجزای اصلی سیستم ایمیل (MUA, MTA, MDA)، مسیر قدم‌به‌قدم ارسال یک ایمیل، و تفاوت Envelope و Headers آشنا شدید. این مدل ذهنی، پایه‌ی عیب‌یابی هر مشکل مرتبط با ایمیل در محیط پشتیبانی است.

چیت شیت