عبارت Windows Server Restore Point معمولاً به ایجاد یک نقطه بازگشت قبل از انجام تغییرات مهم روی سرور اشاره دارد؛ برای مثال پیش از نصب نرم‌افزار، تغییر تنظیمات مهم یا انجام Update. با این حال، روش ایجاد Restore Point در Windowsهای Client مانند Windows 10 و Windows 11، انتخاب مناسبی برای Windows Server نیست.

در Windows Server، روش استانداردتر برای ثبت وضعیت اجزای مهم سیستم و امکان بازگردانی آن‌ها، تهیه System State Backup با استفاده از Windows Server Backup است. Microsoft ابزار wbadmin و Windows Server Backup را برای این کار در نسخه‌های ویندوز سرور 2016، 2019، 2022 و 2025 پشتیبانی می‌کند.

در این مقاله ابتدا تفاوت Restore Point با System State Backup را بررسی می‌کنیم و سپس روش تهیه System State Backup را هم از طریق محیط گرافیکی Windows Server Backup و هم از طریق Command Line آموزش می‌دهیم.

آیا Restore Point معمولی در Windows Server قابل استفاده است؟

در Windowsهای Client معمولاً می‌توان از بخش System Protection یک Restore Point ایجاد کرد و در PowerShell نیز دستور زیر برای این کار وجود دارد:

Checkpoint-Computer

اما Microsoft صراحتاً اعلام کرده است که Checkpoint-Computer و ایجاد System Restore Point از این طریق فقط روی سیستم‌عامل‌های Client مانند Windows 10 و Windows 11 پشتیبانی می‌شود.

به همین دلیل، برای Windows Server نباید آموزش‌های Windows Desktop را مستقیماً استفاده کرد.

برای Server، بسته به نوع Recovery موردنظر، ابزارهایی مانند موارد زیر استفاده می‌شوند:

• System State Backup
• Full Server Backup
• Bare Metal Recovery
• Backup نرم‌افزار یا دیتابیس به‌صورت مستقل
• Snapshot یا Checkpoint در سطح Virtualization، در صورت وجود

در این مقاله تمرکز ما روی System State Backup است؛ زیرا از نظر کاربرد، نزدیک‌ترین گزینه برای ایجاد یک نقطه بازگشت از تنظیمات و اجزای مهم خود Windows Server محسوب می‌شود.

نکته: System State Backup دقیقاً همان Restore Point نیست. این دو مکانیزم متفاوت هستند و نباید معادل کامل یکدیگر در نظر گرفته شوند.

System State Backup چیست؟

System State Backup نسخه‌ای از اجزای حیاتی سیستم‌عامل تهیه می‌کند تا در صورت بروز مشکل بتوان وضعیت سیستم را بازیابی کرد.

محتویات System State بسته به Roleهای نصب‌شده روی Server متفاوت است. برای مثال، روی یک Domain Member معمولی شامل اجزایی مانند Boot Files، Registry و COM+ Registration Database است. روی Domain Controller علاوه بر این موارد، Active Directory و SYSVOL نیز در System State قرار می‌گیرند. Serverهایی که Certificate Services یا Cluster Services دارند نیز اطلاعات مرتبط با همان Roleها را در System State Backup خواهند داشت.

به همین دلیل، System State Backup می‌تواند قبل از تغییراتی مانند موارد زیر مفید باشد:

• تغییرات مهم Registry
• نصب برخی Roleها یا Featureها
• تغییرات Active Directory
• تغییرات مربوط به Certificate Services
• تغییر Configurationهای سیستمی
• عملیات Maintenance مهم

اما اگر هدف Recovery کامل Server، Applicationها، فایل‌ها و Volumeها باشد، بهتر است از Full Server Backup یا Bare Metal Recovery استفاده شود. Microsoft نیز Windows Server Backup را برای Full Server و Bare Metal Backup پشتیبانی می‌کند.

روش اول: ساخت System State Backup با Windows Server Backup

Windows Server Backup به‌صورت پیش‌فرض روی Windows Server نصب نیست و در صورت نیاز باید ابتدا Feature مربوط به آن را نصب کنید.

مرحله اول: بررسی نصب بودن Windows Server Backup

ابتدا Server Manager را باز کنید.

از بالای صفحه وارد:

Tools

شوید.

اگر گزینه:

Windows Server Backup

را مشاهده می‌کنید، Feature موردنظر نصب است و می‌توانید مستقیماً به مرحله تهیه Backup بروید.

در غیر این صورت باید Windows Server Backup را نصب کنید.

مرحله دوم: نصب Windows Server Backup

در Server Manager از منوی بالا روی:

Manage

و سپس:

Add Roles and Features

کلیک کنید.

در Wizard بازشده مراحل زیر را طی کنید.

در صفحه Installation Type گزینه:

Role-based or feature-based installation

را انتخاب کنید.

سپس Server موردنظر را انتخاب کرده و تا صفحه:

Features

ادامه دهید.

در لیست Featureها گزینه:

Windows Server Backup

را فعال کنید.

سپس روی:

Next

و در نهایت:

Install

کلیک کنید.

پس از پایان Installation، روی:

Close

کلیک کنید.

نصب Windows Server Backup با PowerShell

در صورت تمایل می‌توانید Featureها را از طریق PowerShell نیز نصب کنید. Install-WindowsFeature ابزار رسمی Microsoft برای نصب Role و Featureهای Windows Server است.

PowerShell را با دسترسی Administrator اجرا کرده و ابتدا از نصب نبودن این سرویس اطمینان حاصل فرمائید:

Get-WindowsFeature Windows-Server-Backup

اگر گزینه Installed برای این سرویس فعال بود نیازی به نصب وجود ندارد ولی اگر گزینه Available فعال بود از این دستور استفاده کنید:

Install-WindowsFeature -Name Windows-Server-Backup

پس از اتمام عملیات، Windows Server Backup در Server Manager در دسترس خواهد بود.

برای آشنایی بیشتر با PowerShell می‌توانید مقاله آشنایی با PowerShell در Windows Server؛ معرفی دستورات و کاربردها را مطالعه کنید.

ساخت System State Backup از محیط گرافیکی

پس از نصب Windows Server Backup، وارد:

Server Manager > Tools > Windows Server Backup

شوید.

در سمت چپ گزینه:

Local Backup

را انتخاب کنید.

سپس از قسمت Actions روی:

Backup Once

کلیک کنید.

مرحله اول: انتخاب نوع Backup

در صفحه Backup Options گزینه:

Different options

را انتخاب کنید و روی Next کلیک کنید.

مرحله دوم: انتخاب Custom Backup

در قسمت Select Backup Configuration گزینه:

Custom

را انتخاب کنید.

سپس روی:

Next

کلیک کنید.

مرحله سوم: افزودن System State

در صفحه Select Items for Backup روی:

Add Items

کلیک کنید.

از لیست بازشده:

System State

را انتخاب کرده و روی:

OK

کلیک کنید.

سپس روی Next کلیک کنید.

مرحله چهارم: انتخاب محل ذخیره Backup

در این مرحله می‌توانید محل ذخیره System State Backup را مشخص کنید.

دو گزینه اصلی وجود دارد:

Local drives

یا:

Remote shared folder

Windows Server Backup از هر دو نوع مقصد پشتیبانی می‌کند.

اگر Disk یا Volume دیگری روی Server دارید، می‌توانید Local drives را انتخاب کنید.

اگر Backup باید روی Server یا Storage دیگری ذخیره شود، از:

Remote shared folder

استفاده کنید.

از نظر عملیاتی، نگهداری Backup روی Storage جدا از Volume اصلی Server انتخاب مطمئن‌تری است؛ زیرا خرابی همان Disk یا Volume نباید نسخه اصلی و Backup را هم‌زمان از بین ببرد.

مرحله پنجم: شروع Backup

در صفحه Confirmation تنظیمات را بررسی کنید.

باید گزینه:

System State

در فهرست موارد Backup دیده شود.

سپس روی:

Backup

کلیک کنید.

بسته به Roleهای نصب‌شده، حجم اطلاعات و سرعت Storage، تهیه System State Backup ممکن است مدتی ادامه داشته باشد.

پس از پایان موفقیت‌آمیز عملیات، وضعیت:

Completed

نمایش داده می‌شود.

روش دوم: ساخت System State Backup با wbadmin

روش سریع‌تر برای Administratorها استفاده از ابزار:

wbadmin

است.

wbadmin ابزار Command Line رسمی Windows Server برای عملیات Backup و Recovery است و Microsoft آن را در Windows Server 2016، 2019، 2022 و 2025 پشتیبانی می‌کند.

برای اجرای System State Backup باید Command Prompt یا PowerShell را با دسترسی Administrator اجرا کنید. همچنین User باید عضو Administrators یا Backup Operators باشد یا Permission مناسب به او Delegated شده باشد.

تهیه Backup روی یک Drive محلی

فرض کنید می‌خواهیم Backup روی Drive زیر ذخیره شود:

D:

دستور زیر را اجرا کنید:

wbadmin start systemstatebackup -backupTarget:D:

این دستور یک System State Backup از Server فعلی ایجاد کرده و آن را روی Drive مشخص‌شده ذخیره می‌کند.

پس از اجرای دستور، از شما برای شروع عملیات تأیید گرفته می‌شود.

اجرای Backup بدون سؤال تأیید

برای Script یا اجرای غیرتعاملی می‌توانید گزینه:

-quiet

را اضافه کنید:

wbadmin start systemstatebackup -backupTarget:D: -quiet

گزینه -quiet باعث می‌شود فرمان بدون Prompt تأیید اجرا شود.

ذخیره Backup روی Network Share

System State Backup را می‌توان روی یک Shared Folder نیز ذخیره کرد.

برای مثال:

wbadmin start systemstatebackup -backupTarget:\\backup-server\windows-backup

در این حالت باید Server به Share موردنظر دسترسی لازم برای Write داشته باشد.

بررسی اینکه Backup با موفقیت ساخته شده است

پس از تهیه Backup بهتر است فقط به پیام Completed اکتفا نکنید و وجود Backup را نیز بررسی کنید.

برای مشاهده Backupهای شناخته‌شده توسط wbadmin دستور زیر را اجرا کنید:

wbadmin get versions

این دستور اطلاعات Backupهای موجود، از جمله زمان Backup، محل ذخیره، Version Identifier و Recoveryهای قابل انجام را نمایش می‌دهد.

نمونه ساختار خروجی:

Backup time: ...
Backup target: ...
Version identifier: ...
Can recover: ...

اگر Backup روی Drive مشخصی ذخیره شده باشد نیز می‌توانید مقصد را تعیین کنید:

wbadmin get versions -backupTarget:D:

System State Backup چه چیزهایی را Backup نمی‌کند؟

یکی از اشتباهات رایج این است که System State Backup را معادل Full Server Backup بدانیم.

System State برای بازیابی وضعیت و اجزای سیستمی طراحی شده است و قرار نیست تمام داده‌های Server را جایگزین Backup کند.

برای مثال، Microsoft تصریح می‌کند که Windows Server Backup در System State Backup، Registry Hive مربوط به:

HKEY_CURRENT_USER

را Backup یا Recover نمی‌کند.

همچنین نباید فرض کنید تمام موارد زیر صرفاً با System State محافظت شده‌اند:

• فایل‌های سایت
• Databaseها
• Uploadهای کاربران
• فایل‌های Application
• داده‌های Shareها
• Backupهای اختصاصی SQL Server
• داده‌های سرویس‌های Third-party

برای این اطلاعات باید Backup مناسب خود سرویس یا Full Server Backup در نظر گرفته شود.

تفاوت Restore Point، System State و Full Server Backup

در Windows Server، انتخاب بین این روش‌ها باید بر اساس نوع تغییری که قرار است انجام شود و نوع Recovery موردنیاز باشد. Windows Server Backup از System State، Full Server و Bare Metal Recovery پشتیبانی می‌کند.

چه زمانی System State کافی نیست؟

فرض کنید قصد دارید یک تغییر کوچک در Configuration ویندوز انجام دهید. در چنین شرایطی System State Backup می‌تواند Recovery Point مناسبی باشد.

اما اگر قرار است مواردی مانند:

• Upgrade یک Application اصلی
• تغییر Partitionها
• تغییرات جدی Storage
• نصب نرم‌افزارهایی که Database دارند
• عملیات روی Domain Controller حیاتی
• Upgrade گسترده سیستم‌عامل

انجام شود، تنها System State Backup ممکن است برای Recovery کامل کافی نباشد.

در چنین شرایطی Full Server یا Bare Metal Backup نیز باید بر اساس اهمیت Server بررسی شود.

اشتباهات رایج و عیب‌یابی

۱. استفاده از Checkpoint-Computer روی Windows Server

ممکن است در آموزش‌های Windows 10 یا Windows 11 دستور زیر را مشاهده کنید:

Checkpoint-Computer -Description "Before Change"

اما Microsoft این Cmdlet را فقط برای Windows Client پشتیبانی می‌کند.

برای Windows Server از Windows Server Backup یا ابزار Backup مناسب محیط خود استفاده کنید.

۲. Windows Server Backup در Server Manager دیده نمی‌شود

این Feature به‌صورت پیش‌فرض نصب نیست.

از مسیر:

Server Manager
> Manage
> Add Roles and Features
> Features
> Windows Server Backup

آن را نصب کنید.

۳. Backup را روی همان فضای اصلی نگهداری می‌کنیم

اگر نسخه Backup فقط روی همان Storage اصلی Server قرار داشته باشد، خرابی Storage می‌تواند هم Server و هم Backup را تحت تأثیر قرار دهد.

در محیط‌های Production بهتر است حداقل یک نسخه Backup روی Storage یا مقصد دیگری نگهداری شود.

۴. بعد از Backup هیچ Verification انجام نمی‌شود

وجود یک Job موفق به‌تنهایی نباید تنها معیار اطمینان از Backup باشد.

پس از عملیات می‌توانید با:

wbadmin get versions

بررسی کنید که Backup توسط Windows Server Backup شناسایی می‌شود.

در سرویس‌های حساس‌تر، فرآیند Restore نیز باید به‌صورت دوره‌ای تست شود.

۵. System State را Backup کامل Server تصور می‌کنیم

System State فقط اجزای سیستمی مربوط به Windows و Roleهای مربوط را پوشش می‌دهد.

اگر Data، Application یا Database مهمی روی Server دارید باید Backup مستقل آن‌ها نیز در نظر گرفته شود.

قبل از تغییرات مهم روی Windows Server چه کاری انجام دهیم؟

برای تغییرات مهم می‌توان از چک‌لیست ساده زیر استفاده کرد:

Identify Change
        ↓
Check Existing Backup
        ↓
Create System State / Full Backup
        ↓
Verify Backup
        ↓
Apply Change
        ↓
Test Services

این فرآیند مخصوصاً قبل از Updateها، تغییر Roleها یا تغییر Configurationهای مهم Server می‌تواند احتمال Downtime طولانی در صورت بروز مشکل را کاهش دهد.

مطالعه بیشتر

برای آشنایی با Windows Server Backup و System State می‌توانید مستندات رسمی Microsoft را مطالعه کنید:

• Back up the System State data — Microsoft Learn
• wbadmin start systemstatebackup — Microsoft Learn
• Windows Server Backup Command Reference — Microsoft Learn
• Add or Remove Roles and Features in Windows Server — Microsoft Learn

جمع‌بندی

اگرچه اصطلاح Windows Server Restore Point زیاد جستجو می‌شود، روش ایجاد Restore Point در Windowsهای Client را نباید مستقیماً روی Windows Server پیاده کرد. Microsoft دستور Checkpoint-Computer را فقط برای Client Operating Systemها پشتیبانی می‌کند.

برای Windows Server، یکی از روش‌های مناسب برای ایجاد یک نقطه Recovery قبل از تغییرات سیستمی، تهیه System State Backup است.

این Backup را می‌توان از طریق Windows Server Backup و محیط گرافیکی Server Manager ایجاد کرد یا با دستور زیر به‌صورت مستقیم انجام داد:

wbadmin start systemstatebackup -backupTarget:D:

System State Backup برای محافظت از اجزای مهم Windows Server مناسب است، اما جایگزین Backup کامل فایل‌ها، Applicationها و Databaseها نیست. در سرورهای مهم بهتر است System State در کنار Full Server Backup یا سایر روش‌های Backup استفاده شود.