مقدمه

nmtui یکی از ابزارهای کاربردی NetworkManager در لینوکس است که امکان مدیریت تنظیمات شبکه را از طریق یک رابط متنی (TUI) فراهم می‌کند. این ابزار به‌خصوص روی سرورها و سیستم‌هایی که محیط گرافیکی ندارند، برای تنظیم و مدیریت کارت شبکه، IP، Gateway، DNS، Wi-Fi، Hostname و برخی تنظیمات پیشرفته شبکه بسیار کاربردی است.

nmtui در واقع یک رابط تعاملی برای NetworkManager است و تنظیمات شبکه را از طریق همان زیرساختی مدیریت می‌کند که ابزارهایی مانند nmcli از آن استفاده می‌کنند. مستندات رسمی NetworkManager، nmtui را یک رابط مبتنی بر curses برای کنترل NetworkManager معرفی می‌کند.

در این مقاله، nmtui را از نصب و اجرای اولیه تا تنظیم IP استاتیک، DHCP، DNS، Gateway، Route، VLAN، Bridge، Bond، Wi-Fi، Hostname و عیب‌یابی شبکه بررسی می‌کنیم.

پیش‌ نیازها

برای استفاده از nmtui معمولاً به موارد زیر نیاز دارید:

• یک سیستم لینوکسی
• نصب بودن NetworkManager
• دسترسی به Terminal
• دسترسی root یا sudo برای تغییر بسیاری از تنظیمات
• حداقل یک Network Interface مانند eth0 یا ens18 یا enp1s0

نکته مهم: نام کارت شبکه در لینوکس الزاماً eth0 نیست. در سیستم‌های جدید ممکن است نام‌ هایی مانند ens18، enp1s0 یا eno1 مشاهده کنید.

nmtui چیست؟

نام nmtui مخفف NetworkManager Text User Interface است. این ابزار یک رابط متنی تعاملی برای NetworkManager فراهم می‌کند و بدون نیاز به محیط گرافیکی می‌توان با استفاده از آن تنظیمات شبکه را مدیریت کرد. nmtui در حالت عادی سه بخش اصلی دارد:

1. Edit a connection
2. Activate a connection
3. Set system hostname

این بخش‌ها به‌ترتیب برای ویرایش Connection Profile، فعال یا غیرفعال کردن Connectionها و تنظیم Hostname سیستم استفاده می‌شوند.

بررسی نصب بودن NetworkManager

ابتدا وضعیت سرویس NetworkManager را بررسی کنید:

systemctl status NetworkManager

برای بررسی نسخه:

NetworkManager –version

همچنین می‌توانید وضعیت Interfaceها را مشاهده کنید:

nmcli device status

نمونه خروجی:

DEVICE    TYPE      STATE      CONNECTION
ens18     ethernet  connected  ens18
lo        loopback  unmanaged  ---

DEVICE    TYPE      STATE      CONNECTION
ens18     ethernet  connected  ens18
lo        loopback  unmanaged  ---

بررسی نصب بودن nmtui

دستور زیر را اجرا کنید:

nmtui –help

یا:

which nmtui

اگر مسیر چیزی مانند زیر نمایش داده شد:

/usr/bin/nmtui

ابزار نصب است.

نصب nmtui

Ubuntu / Debian

در توزیع‌های مبتنی بر Debian معمولاً nmtui در بسته NetworkManager قرار دارد، اما بسته دقیق ممکن است با نسخه توزیع متفاوت باشد.

ابتدا:

sudo apt update
sudo apt install -y network-manager

sudo apt update
sudo apt install -y network-manager

سپس

nmtui

nmtui

AlmaLinux / Rocky Linux / RHEL

sudo dnf install -y NetworkManager-tui

sudo dnf install -y NetworkManager-tui

CentOS 7

yum install -y NetworkManager-tui

yum install -y NetworkManager-tui

در مستندات Red Hat نیز NetworkManager-tui به‌عنوان بسته‌ای که ابزار nmtui را فراهم می‌کند معرفی شده است.

اجرای nmtui

برای اجرای رابط اصلی:

nmtui

اگر دسترسی لازم وجود نداشته باشد:

sudo nmtui

پس از اجرا، منوی اصلی نمایش داده می‌شود.

نحوه کار با محیط nmtui

nmtui یک محیط متنی است و با صفحه‌ کلید کنترل می‌شود. کلیدهای مهم:

Red Hat نیز برای nmtui استفاده از کلیدهای جهت‌ دار، Enter، Space و Esc را مستند کرده است.

بخش‌های اصلی nmtui

پس از اجرای nmtui سه گزینه اصلی در اختیار شما قرار می‌گیرد:

Edit a connection

برای:

• ایجاد Connection جدید
• تغییر IP
• تنظیم DHCP
• تنظیم IP استاتیک
• تغییر Gateway
• تنظیم DNS
• تنظیم IPv6
• تنظیم Route
• تنظیم VLAN
• تنظیم Bridge
• تنظیم Bond
• مدیریت Wi-Fi

استفاده می‌شود.

Activate a connection

برای:

• فعال کردن Connection
• غیرفعال کردن Connection
• مشاهده Connectionهای موجود

استفاده می‌شود.

Set system hostname

برای تغییر Hostname سیستم استفاده می‌شود.

Connection Profile چیست؟

یکی از مفاهیم مهم در NetworkManager، تفاوت بین Device و Connection Profile است. برای مثال:

Device:
ens18

Connection:
Wired connection 1

Device:
ens18

Connection:
Wired connection 1

کارت شبکه ens18 یک Device فیزیکی یا مجازی است، در حالی که Connection Profile تنظیماتی مانند موارد زیر را نگهداری می‌کند:

• IP Address
• Subnet
• Gateway
• DNS
• IPv4 Method
• IPv6 Method
• Route
• MTU
• Autoconnect

به همین دلیل ممکن است یک کارت شبکه چند Connection Profile داشته باشد و بسته به شرایط یکی از آن‌ها فعال شود.

مشاهده Connectionهای موجود

قبل از تغییر تنظیمات، بهتر است Connectionها را مشاهده کنید:

nmcli connection show

نمونه:

NAME                  UUID                                    TYPE                  DEVICE
Wired connection 1    12345678-abcd-1234-abcd-123456789abc    ethernet              ens18

NAME                  UUID                                    TYPE                  DEVICE
Wired connection 1    12345678-abcd-1234-abcd-123456789abc    ethernet              ens18

مشاهده Deviceهای شبکه

nmcli device status

نمونه:

DEVICE              TYPE                    STATE                      CONNECTION
ens18               ethernet                connected                  Wired connection 1
ens19               ethernet                disconnected               ------
lo                  loopback                unmanaged                  ------

DEVICE              TYPE                    STATE                      CONNECTION
ens18               ethernet                connected                  Wired connection 1
ens19               ethernet                disconnected               ------
lo                  loopback                unmanaged                  ------

این دستور برای شناسایی کارت شبکه قبل از استفاده از nmtui بسیار مهم است. Red Hat نیز استفاده از nmcli device status را برای شناسایی Device قبل از تنظیم Connection با nmtui توصیه می‌کند

تنظیم DHCP با nmtui

یکی از رایج‌ ترین کاربردهای nmtui، تنظیم کارت شبکه برای دریافت خودکار IP است. ابتدا nmtui سپس Edit a connection را انتخاب کنید. Connection موردنظر را انتخاب کنید. در بخش IPv4 CONFIGURATION گزینه Automatic را انتخاب کنید. در صورت نیاز IPv6 را نیز روی Automatic قرار دهید. سپس OK را انتخاب کنید.

فعال کردن Connection

پس از ذخیره تنظیمات، از منوی اصلی Activate a connection را انتخاب کنید. Connection موردنظر را انتخاب کنید و آن را فعال کنید. می‌توانید از nmcli نیز وضعیت را بررسی کنید:

nmcli connection show –active

تنظیم IP Static با nmtui

یکی از مهم‌ ترین کاربردهای nmtui روی سرورها، تنظیم IP ثابت است. فرض کنید اطلاعات شبکه شما به شکل زیر باشد:

IP Address: 192.168.1.100
Prefix: 24
Gateway: 192.168.1.1
DNS: 1.1.1.1

IP Address: 192.168.1.100
Prefix: 24
Gateway: 192.168.1.1
DNS: 1.1.1.1

ابتدا nmtui سپس Edit a connection Connection موردنظر را انتخاب کنید. در قسمت IPv4 CONFIGURATION گزینه Automatic را به Manual تغییر دهید. سپس گزینه Show را انتخاب کنید. در قسمت Addresses این مقدار را وارد کنید:

192.168.1.100/24

در Gateway بنویسید 192.168.1.1 و در DNS servers مثلاً 1.1.1.1 و 8.8.8.8 و در صورت نیازSearch domains را تنظیم کنید. در نهایت OK را انتخاب کنید. Red Hat نیز تنظیم Ethernet با IP استاتیک را از طریق تغییر IPv4 Configuration از Automatic به Manual و وارد کردن Address و Gateway در nmtui مستند کرده است.

فعال کردن Autoconnect

برای اینکه Connection پس از Boot به‌ صورت خودکار فعال شود، گزینه Automatically connect را فعال کنید. این گزینه برای سرورها اهمیت زیادی دارد. اگر Autoconnect فعال نباشد، ممکن است پس از Restart سیستم Connection موردنظر خودکار بالا نیاید.

تنظیم DNS با nmtui

در بخش تنظیم Connection می‌توانید DNS را در DNS servers وارد کنید. برای مثال 1.1.1.1 و 8.8.8.8 یا DNS داخلی سازمان مانند 192.168.1.10 و 192.168.1.11 . پس از ذخیره تنظیمات، وضعیت را با اجرای دستور زیر بررسی کنید:

resolvectl status

در برخی توزیع‌ها ممکن است ابزار مدیریت DNS متفاوت باشد؛ بنابراین برای بررسی نهایی می‌توانید از تست مستقیم DNS نیز استفاده کنید:

getent hosts example.com

تنظیم IPv6

nmtui امکان مدیریت IPv6 را نیز فراهم می‌کند.

در Connection موردنظر:

IPv6 CONFIGURATION

قرار دهید.

بسته به نیاز می‌توانید از:

Automatic

یا:

Manual

استفاده کنید.

برای IP استاتیک IPv6، نمونه:

2001:db8:1::100/64

Gateway:

2001:db8:1::1

را می‌توان وارد کرد.

تنظیم Static Route با nmtui

nmtui فقط برای IP و DNS نیست و می‌توان از آن برای تنظیم Routeهای ثابت نیز استفاده کرد.

در Connection موردنظر، بخش:

IPv4 CONFIGURATION

را باز کنید.

سپس:

Routes

را انتخاب کنید.

برای مثال، اگر بخواهیم ترافیک شبکه:

10.10.20.0/24

از Gateway زیر عبور کند:

192.168.1.254

می‌توان Route زیر ایجاد کرد:

10.10.20.0/24 192.168.1.254

پس از ذخیره، Route را بررسی کنید:

ip route

نمونه:

10.10.20.0/24 via 192.168.1.254 dev ens18

Red Hat تنظیم Static Route با nmtui را نیز به‌صورت رسمی مستند کرده است.

تنظیم VLAN با nmtui

در محیط‌های دیتاسنتری و Virtualization، VLAN کاربرد زیادی دارد.

فرض کنید:

Parent Interface: ens18
VLAN ID: 100

باشد.

از مسیر:

nmtui
→ Edit a connection
→ Add

نوع Connection را:

VLAN

انتخاب کنید.

سپس Parent Interface و VLAN ID را مشخص کنید.

مثلاً:

Device: vlan100
Parent: ens18
VLAN ID: 100

پس از ذخیره:

nmcli device status

را اجرا کنید.

ممکن است Interface جدیدی مانند:

vlan100

مشاهده شود.

NetworkManager و Red Hat استفاده از nmtui برای ایجاد VLAN Tagged Interface را پشتیبانی می‌کنند.

تنظیم Linux Bridge با nmtui

Bridge در محیط‌هایی مانند:

• KVM
• Libvirt
• Virtualization
• بعضی سناریوهای Container
• Proxmox و محیط‌های مشابه

کاربرد دارد.

برای مثال:

Physical NIC
      |
      v
    br0
   /   \
  VM1   VM2

Physical NIC
      |
      v
    br0
   /   \
  VM1   VM2

در nmtui می‌توان Connection از نوع:

Bridge

ایجاد کرد.

سپس کارت شبکه را به‌عنوان Port یا Slave به Bridge اضافه کرد.

برای مثال:

Bridge: br0
Port: ens18

Red Hat استفاده از nmtui برای ساخت Bridge روی سیستم‌های بدون محیط گرافیکی را مستند کرده است.

هشدار: هنگام تغییر Bridge روی سرور Remote، احتمال قطع شدن SSH وجود دارد. قبل از انجام تغییرات شبکه روی سرور Production، Console یا دسترسی Out-of-Band مانند IPMI/iDRAC/iLO در اختیار داشته باشید.

تنظیم Wi-Fi با nmtui

در سیستم‌هایی که NetworkManager و Wi-Fi Adapter در دسترس است، می‌توان از nmtui برای اتصال به Wi-Fi استفاده کرد.

اجرا:

nmtui

سپس:

Edit a connection
→ Add
→ Wi-Fi

SSID را وارد کنید:

SSID: MyWiFi

و نوع Security را انتخاب کنید.

سپس Password را وارد کنید.

پس از ذخیره، Connection را فعال کنید.

Red Hat نیز فرآیند ایجاد Wi-Fi Connection با nmtui را شامل انتخاب Wi-Fi، وارد کردن SSID، تعیین نوع Security و تنظیم IP مستند کرده است.

تغییر Hostname با nmtui

از منوی اصلی:

Set system hostname

را انتخاب کنید.

برای مثال:

server01.example.com

را وارد کنید.

سپس ذخیره کنید.

برای بررسی:

hostnamectl

یا:

hostname

را اجرا کنید.

nmtui این قابلیت را از طریق بخش hostname فراهم می‌کند و NetworkManager از systemd-hostnamed برای مدیریت Static Hostname در سیستم‌های مدرن استفاده می‌کند.

دستورهای مستقیم nmtui

لازم نیست همیشه منوی اصلی nmtui را باز کنید. می‌توانید مستقیماً Activity موردنظر را اجرا کنید.

ویرایش Connection

nmtui edit

یا:

nmtui-edit

مدیریت Connectionهای فعال

nmtui connect

یا:

nmtui-connect

تغییر Hostname

nmtui hostname

یا:

nmtui-hostname

این Activityها در مستندات رسمی NetworkManager نیز به‌ عنوان قابلیت‌های اصلی nmtui معرفی شده‌اند.

بررسی IP بعد از تغییر تنظیمات

پس از اعمال تغییرات، اولین مرحله بررسی IP است:

ip addr

یا:

ip -4 addr

برای IPv6:

ip -6 addr

بررسی Gateway

ip route

مثلاً:

default via 192.168.1.1 dev ens18

وجود default route برای دسترسی به شبکه‌های خارج از Subnet محلی اهمیت دارد.

بررسی DNS

getent hosts google.com

یا:

resolvectl status

تست اتصال به Gateway

ابتدا Gateway را پیدا کنید:

ip route

سپس:

ping -c 4 192.168.1.1

تست اینترنت بدون DNS

برای تشخیص اینکه مشکل از اینترنت است یا DNS، ابتدا یک IP را تست کنید:

ping -c 4 1.1.1.1

اگر این تست موفق بود ولی:

ping -c 4 google.com

ناموفق بود، احتمالاً مشکل در DNS وجود دارد.

تست اتصال با DNS

ping -c 4 example.com

همچنین:

getent hosts example.com

بررسی وضعیت NetworkManager

systemctl status NetworkManager

برای Restart:

systemctl restart NetworkManager

هشدار: روی سرور Remote اجرای Restart روی NetworkManager می‌تواند باعث قطع موقت یا حتی از دست رفتن دسترسی شبکه شود.

فعال و غیرفعال کردن Connection با nmcli

اگر بعد از nmtui نیاز داشتید Connection را از طریق CLI مدیریت کنید:

nmcli connection show

فعال کردن:

nmcli connection up "Wired connection 1"

غیرفعال کردن:

nmcli connection down "Wired connection 1"

مشاهده وضعیت Connection فعال

nmcli connection show --active

نمونه:

NAME        UUID                                    TYPE            DEVICE
ens18       12345678-abcd-1234-abcd-123456789abc    ethernet        ens18

NAME        UUID                                    TYPE            DEVICE
ens18       12345678-abcd-1234-abcd-123456789abc    ethernet        ens18

تفاوت nmtui و nmcli

هر دو ابزار از NetworkManager استفاده می‌کنند، اما روش استفاده متفاوت است.

به‌طور خلاصه:

nmtui برای Configuration تعاملی و سریع مناسب است؛ nmcli برای Automation، Script و مدیریت حرفه‌ای مناسب‌تر است.

NetworkManager هر دو ابزار nmcli و nmtui را به‌ عنوان ابزارهای مدیریت شبکه ارائه می‌کند.

خطاهای رایج nmtui

nmtui: command not found

یعنی nmtui نصب نیست.

در RHEL/AlmaLinux/Rocky:

dnf install -y NetworkManager-tui

در سیستم‌های Debian/Ubuntu:

apt install -y network-manager

NetworkManager is not running

وضعیت سرویس:

systemctl status NetworkManager

فعال کردن سرویس:

systemctl enable --now NetworkManager

کارت شبکه در nmtui نمایش داده نمی‌شود

ابتدا:

ip link

سپس:

nmcli device status

را بررسی کنید.

اگر Interface توسط NetworkManager مدیریت نمی‌شود، باید علت unmanaged بودن آن بررسی شود.

IP تنظیم شده اما اینترنت نداریم

ترتیب بررسی:

ip addr

سپس:

ip route

سپس:

ping -c 4 GATEWAY_IP

سپس:

ping -c 4 1.1.1.1

و در نهایت:

getent hosts example.com

این ترتیب کمک می‌کند مشکل را بین:

NIC
 ↓
IP
 ↓
Gateway
 ↓
Internet
 ↓
DNS

محدود کنید.

مشکل Duplicate IP

اگر IP یکسان روی دو سیستم استفاده شود، ممکن است مشکلاتی مانند:

• قطع و وصل شدن ارتباط
• ARP Conflict
• عدم دسترسی پایدار
• رفتار غیرقابل پیش‌بینی شبکه

ایجاد شود.

برای بررسی:

ip addr

و در صورت دسترسی به شبکه:

arp -n

یا ابزارهای جدیدتر:

ip neigh

را بررسی کنید.

اشتباهات رایج هنگام استفاده از nmtui

تغییر شبکه از طریق SSH بدون Console

یکی از خطرناک‌ترین اشتباهات است.

اگر IP، Gateway، VLAN یا Bridge را اشتباه تنظیم کنید، ممکن است SSH قطع شود.

اشتباه گرفتن IP و Prefix

مثلاً:

192.168.1.100/24

با:

192.168.1.100/32

یکسان نیستند.

/24 یعنی Subnet Mask معادل:

255.255.255.0

است.

تنظیم Gateway اشتباه

Gateway باید در مسیر قابل دسترسی Interface قرار داشته باشد.

وارد کردن DNS اشتباه

ممکن است اینترنت برقرار باشد اما نام دامنه‌ها Resolve نشوند.

فعال نکردن Autoconnect

ممکن است Connection فعلی کار کند اما پس از Reboot شبکه به‌صورت خودکار فعال نشود.

ایجاد Connectionهای متعدد بدون نیاز

ایجاد Profileهای زیاد می‌تواند مدیریت شبکه را پیچیده کند.

قبل از ایجاد Connection جدید:

nmcli connection show

را بررسی کنید.

nmtui در سرورهای Production

در سرورهای Production باید هنگام تغییر تنظیمات شبکه احتیاط بیشتری داشته باشید.

قبل از تغییر:

ip addr
ip route
nmcli device status
nmcli connection show

را ذخیره یا ثبت کنید.

همچنین بهتر است اطلاعات فعلی را یادداشت کنید:

IP:
Prefix:
Gateway:
DNS:
Interface:
Connection:

اگر سرور از راه دور مدیریت می‌شود، حتماً یکی از روش‌های زیر را برای Recovery در اختیار داشته باشید:

• IPMI
• iDRAC
• iLO
• Console پنل VPS
• Hypervisor Console
• KVM Console

سناریوی کامل تنظیم یک سرور

فرض کنید یک VPS با Interface زیر داریم:

Interface: ens18
IP: 192.168.10.50
Prefix: 24
Gateway: 192.168.10.1
DNS: 1.1.1.1

ابتدا:

nmcli device status

سپس:

nmtui

و:

Edit a connection

را انتخاب کنید.

Connection مربوط به:

ens18

را انتخاب کنید.

IPv4 را روی:

Manual

قرار دهید.

Address:

192.168.10.50/24

Gateway:

192.168.10.1

DNS:

1.1.1.1
8.8.8.8

و:

Automatically connect

را فعال کنید.

سپس:

OK

را بزنید.

Connection را از:

Activate a connection

فعال کنید.

در نهایت:

ip addr show ens18

و:

ip route

را بررسی کنید.

سپس:

ping -c 4 192.168.10.1

و:

ping -c 4 1.1.1.1

و:

getent hosts example.com

را اجرا کنید.

اگر هر سه مرحله موفق بودند، تنظیمات اصلی شبکه صحیح هستند.

چک‌ لیست عیب‌ یابی شبکه با nmtui

• تست DNS
• بررسی Logهای NetworkManager در صورت وجود مشکل
• بررسی وجود Interface با ip link
• بررسی Device با nmcli device status
• بررسی Connection با nmcli connection show
• تست IP اینترنت
• بررسی وضعیت NetworkManager
• اجرای nmtui
• بررسی IP و Prefix
• بررسی Gateway
• بررسی DNS
• بررسی Autoconnect
• فعال کردن Connection
• بررسی IP با ip addr
• بررسی Route با ip route
• تست Gateway

دستورات مهم nmtui و NetworkManager

nmtui چه زمانی انتخاب مناسبی است؟

nmtui گزینه مناسبی است وقتی که:

• روی Server بدون GUI کار می‌کنید.
• می‌خواهید سریع IP Static تنظیم کنید.
• نیاز به تغییر Gateway یا DNS دارید.
• می‌خواهید Wi-Fi را از Terminal تنظیم کنید.
• می‌خواهید VLAN یا Bridge را به‌صورت تعاملی تنظیم کنید.
• نمی‌خواهید دستورات طولانی nmcli را به‌صورت دستی وارد کنید.
• در محیط Recovery یا Console هستید.

اما برای Automation و مدیریت تعداد زیادی سرور، معمولاً بهتر است از:

nmcli

یا ابزارهای Infrastructure as Code و Configuration Management استفاده شود.

بهترین روش‌ها

• قبل از تغییر شبکه، وضعیت فعلی را با ip addr و ip route ثبت کنید.
• روی سرور Remote، قبل از تغییرات مهم شبکه Console اضطراری داشته باشید.
• برای سرورهای Production از IP، Gateway و DNS صحیح مطمئن شوید.
• Connection Profileهای غیرضروری را حذف کنید.
• Autoconnect را برای Connection اصلی بررسی کنید.
• بعد از تغییر تنظیمات، با ip, nmcli و ping وضعیت را Verify کنید.
• برای Automation از nmcli، Ansible یا ابزارهای مدیریت پیکربندی استفاده کنید.
• هنگام ایجاد Bridge، Bond و VLAN ساختار شبکه و تنظیمات Switch را نیز بررسی کنید.

مطالعات بیشتر

برای مطالعه مستندات رسمی:

• NetworkManager — nmtui Documentation
• NetworkManager Manual Pages
• Red Hat — Configuring an Ethernet Connection with nmtui
• Red Hat — Managing Wi-Fi with nmtui

جمع‌بندی

nmtui یک ابزار متنی قدرتمند برای مدیریت NetworkManager در لینوکس است که به مدیران سیستم اجازه می‌دهد بدون نیاز به محیط گرافیکی، تنظیمات مهم شبکه را مدیریت کنند.

با nmtui می‌توان مواردی مانند:

• IP Address
• DHCP
• Static IP
• Gateway
• DNS
• IPv4
• IPv6
• Static Route
• VLAN
• Bridge
• Bond
• Wi-Fi
• Hostname
• Connection Profiles

را مدیریت کرد.

مزیت اصلی nmtui این است که بسیاری از تنظیمات پیچیده شبکه را در قالب یک رابط متنی و تعاملی در اختیار مدیر سیستم قرار می‌دهد. در مقابل، برای Automation و مدیریت تعداد زیادی سرور، nmcli انتخاب مناسب‌تری است.

بنابراین برای یک Linux System Administrator، شناخت هر دو ابزار nmtui و nmcli اهمیت دارد: nmtui برای تنظیمات سریع و تعاملی و nmcli برای مدیریت خط فرمان، Script و Automation.