مدیریت فایل و پوشه (file & directory management) در لینوکس

ایجاد، حذف، کپی، انتقال و جستجوی فایل‌ها

مقدمه

مدیریت فایل‌ها و پوشه‌ها (file and directory management) یکی از مهارت‌های پایه و در عین حال بسیار مهم در لینوکس است. تقریباً تمام کارهای روزمره یک مدیر سرور (آپلود وبسایت، سازماندهی لاگ‌ها، بکاپ‌گیری، پاک‌سازی فضا و غیره) با دستورات مدیریت فایل انجام می‌شود.

در این مقاله به صورت کامل و کاربردی با دستورات ایجاد، کپی، جابجایی، حذف، جستجو و مشاهده فایل‌ها و پوشه‌ها آشنا می‌شویم.

تسلط بر این بخش به شما کمک می‌کند تا با اعتماد به نفس کامل با فایل سیستم لینوکس کار کنید.

دستورات ناوبری در فایل سیستم

1. pwd — نمایش مسیر فعلی

دستور pwd (Print Working Directory) مسیر کامل پوشه‌ای که در حال حاضر در آن هستید را نمایش می‌دهد.

این دستور بسیار مفید است، مخصوصاً وقتی چندین ترمینال باز دارید و می‌خواهید مطمئن شوید در کدام پوشه هستید.

2. ls — نمایش لیست فایل‌ها و پوشه‌ها

مهم‌ترین دستور برای مشاهده محتویات یک پوشه.

رایج‌ترین گزینه‌ها:

مثال:

3. tree — مشاهده ساختار درختی پوشه‌ها

گاهی می‌خواهیم مسیری از پوشه‌ها را بررسی کنیم یا در یک نگاه کلی ساختار پوشه‌ها و فایل‌های موجود در یک مسیر را به طور سریع مرور کنیم. در این موارد از دستور tree استفاده می‌شود

4. cd — تغییر دایرکتوری

دستور cd (Change Directory) برای حرکت بین پوشه‌ها استفاده می‌شود.

4.1 z – تغییر دایرکتوری مدرن

دستور z – جایگزینی هوشمند برای cd

در محیط خط فرمان، دستور cd یکی از پرکاربردترین دستورات است، اما در استفادهٔ مکرر از آن، به‌ویژه هنگام کار با مسیرهای طولانی یا تودرتو، کارایی کاهش می‌یابد. دستور z به عنوان یک راهکار مدرن و کارآمد طراحی شده است تا این محدودیت را برطرف کند.

این دستور با نگهداری یک پایگاه دادهٔ محلی از مسیرهایی که بیشترین استفاده را داشته‌اند، به شما امکان می‌دهد تا با وارد کردن تنها چند حرف کلیدی، به سرعت به پوشهٔ مورد نظر حرکت کنید. اولویت‌بندی مسیرها در این ابزار بر اساس تعداد دفعات بازدید و تازگی آخرین مراجعه انجام می‌شود که نتیجه‌ای بسیار دقیق و شهودی به همراه دارد.

از نقاط قوت دیگر z، هم‌افزایی آن با ابزار fzf است. fzf یک موتور جستجوی تعاملی و فوق‌سریع است که قابلیت تطابق رشته‌های مشابه را نیز دارد؛ به این معنا که حتی اگر نام دقیق پوشه را به خاطر نداشته باشید، با وارد کردن بخشی از آن، گزینه‌های نزدیک به شما پیشنهاد می‌شوند. این ویژگی در محیط‌های میزبانی وب که معمولاً با تعداد زیادی پوشهٔ پروژه، لاگ، تنظیمات و بک‌آپ سروکار دارید، بسیار کارگشاست.

با استفادهٔ منظم از z، به مرور زمان یک حافظهٔ پویا از عادات کاری شما شکل می‌گیرد که نیاز به تایپ مسیرهای کامل را به حداقل می‌رساند و سرعت کار با سرور را به طور محسوسی افزایش می‌دهد.

به عنوان مثال مسیر ~/dotfiles/.config/nvim در این سیستم مسیری پر کاربرد است:

علاوه بر این، دستور z از چند کلمه کلیدی به صورت همزمان پشتیبانی می‌کند و آن‌ها را به ترتیب حضور در مسیر جستجو می‌کند؛ برای نمونه، در این سیستم دستور z programming lpic کاربر را مستقیماً به پوشهٔ ~/Programming/Linux/LPIC-1/ هدایت می‌کند.

می‌توانید با جزئیات بیشتر z در صفحه github این دستور آشنا شوید.

ایجاد و حذف فایل و پوشه

1. mkdir — ساخت پوشه جدید

دستور mkdir (Make Directory) برای ایجاد پوشه استفاده می‌شود.

دستور آخر جدول عملکردی مانند عکس زیر دارد:

2. touch — ساخت فایل خالی

دستور touch برای ایجاد فایل خالی یا به‌روزرسانی زمان آخرین تغییر فایل استفاده می‌شود.

مثال:

touch index.html
touch /tmp/test.log
touch file1.txt file2.txt file3.txt

نکته: اگر فایل از قبل وجود داشته باشد، touch فقط زمان دسترسی و تغییر آن را به‌روزرسانی می‌کند.

3. rm — حذف فایل و پوشه

دستور rm (Remove) قدرتمندترین دستور برای حذف است. با احتیاط استفاده کنید!

4. rmdir — حذف پوشه خالی

دستور rmdir فقط پوشه‌های خالی را حذف می‌کند.

انتقال کپی و تغییر نام پوشه‌ها و فایل‌ها

1. cp — کپی کردن فایل و پوشه

دستور cp (Copy) برای کپی فایل یا پوشه استفاده می‌شود.

2. mv — جابجایی یا تغییر نام

دستور mv (Move) هم برای جابجایی و هم تغییر نام فایل/پوشه استفاده می‌شود.

مشاهده و ویرایش فایل‌ها

1. file – نمایش اطلاعاتی از ماهیت فایل

برای اینکه بدانیم در حال کار با چه فایلی هستیم می‌توانیم به جای اکتفا به پسوند فایل که می‌تواند حاولی اطلاعات گمراه کننده باشد از دستور file استفاده کنیم.

این دستور بسیار در حفظ امنیت سرور لینوکسی شما با اهمیت است. به عنوان مثال فرض کنید عکسی را از سایتی دانلود می‌کنید یا به شما ایمیل می‌شود. مطابق تصویر زیر ممکن است در اصل این یک فایل اجرایی باشد و با استفاده از دستوری مانند file می‌توان تفاوت میان یک فایل تصویر واقعی و یک فایل مشکوک را مشاهده کرد:

2. cat — نمایش محتوای فایل

دستور cat (Concatenate) ساده‌ترین راه برای نمایش محتوای فایل است.

دستورات |, >,>> دستوراتی تحت عنوان pipe و redirect هستند که در مقالات آینده به آن‌ها به طور تکمیلی اشاره خواهد شد.

3. less — نمایش صفحه به صفحه

دستور less برای مشاهده فایل‌های بزرگ مناسب است (با امکان اسکرول).

نکته مهمی که در رابطه با این دستور بسیار کاربردی باید بدانید این است که جابه‌جایی در فایل باز شده (همانند man) با کلیدهای vim انجام می‌شود.

در مقاله راهنمای ویرایشگرهای متن vim و nano بیشتر به این دستور

4.head & tail — نمایش ابتدا و انتهای فایل

جدول گزینه‌های مهم:

دستور tail -f برای زیر نظر گرفتن logهای سیستمی بسیار کاربردی است.

پیدا کردن فایل‌ها و پوشه‌ها

1. find — جستجوی قدرتمند فایل و پوشه

دستور find یکی از قوی‌ترین ابزارهای جستجو در لینوکس است.

2. locate — جستجوی سریع

دستور locate بسیار سریع‌تر از find است زیرا از دیتابیس استفاده می‌کند.

3. grep — جستجو فایل و محتویات

دستور بسیار مهم و کاربردی که هم برای جستجوی فایل‌ها و هم محتویات آن‌ها استفاده می‌شود. این دستور از عبارات منظم یا به اختصار regex برای شناسایی الگوها استفاده می‌کند.

به عنوان مثال می‌توانید با دستور زیر تمامی دستورهای sudo اجرا شده در یک سیستم لینوکسی توسط یک کاربر خاص را مشاهده کنید:

❯ grep "sudo" /home/<user>/.bash_history -n | less

این دستور بسیار گسترده و پرکاربرد است. پیشنهاد می‌شود صفحه man این دستور را به طور کامل مطالعه و بررسی کنید.

4. fzf — جستجوی تعاملی (پیشنهادی)

ابزار مدرن و بسیار قدرتمند برای جستجوی تعاملی. این دستور که مخفف fuzzily find است از الگوریتم متفاوتی نسبت به grep برای جستجو انتخاب می‌کند. این الگوریتم بسیار سریع است و در صورتی که حروف جستجو شده حتی بدون اینکه به طور متوالی در کنار هم قرار داشته باشند را شناسایی میکند. به عنوان مثال در عکس زی تمامی فایل‌ها به طور مشترک کلمات fzf را به همین ترتیب دارند.

file manager تحت ترمینال TUI

به عنوان یک دستور اضافی و کاربردی می‌توان از yazi که یک file manager تحت ترمینال است استفاده کرد. این مرورگر فایل بر روی بسیاری از ترمینال‌ها اجرا می‌شود و برای برخی از آن‌ها قابلیت نمایش عکس به صورت preview نیز وجود دارد.

خلاصه مقاله

در این مقاله با دستورات مدیریت فایل و پوشه در لینوکس آشنا شدید. این مهارت یکی از پایه‌ای‌ترین و پرکاربردترین بخش‌های کار با سرور لینوکس است.

به یاد داشته باشید:

• همیشه با pwd و ls -la موقعیت خود را چک کنید.
• از cp -r و mv با احتیاط استفاده کنید.
• برای حذف از rm -i یا rm -rf با دقت کامل استفاده کنید.