آموزش کامل دستور df در لینوکس

دستور df یکی از ابزارهای اصلی لینوکس برای بررسی میزان فضای استفاده‌شده و فضای آزاد File Systemها است. زمانی که فضای سرور رو به اتمام باشد، با استفاده از df می‌توان سریع تشخیص داد کدام پارتیشن یا Mount Point در حال پر شدن است.
در این مقاله، دستور df را از پایه تا گزینه‌های کاربردی آن همراه با مثال‌های عملی بررسی می‌کنیم.

دستور df چیست؟

نام df از عبارت Disk Free گرفته شده است. با اجرای این دستور می‌توانید اطلاعاتی مانند موارد زیر را مشاهده کنید:

• حجم کل File System
• فضای استفاده‌شده
• فضای آزاد
• درصد مصرف
• Mount Point
• نوع File System
• میزان مصرف Inodeها

ساده‌ترین حالت اجرای دستور:

df

نمونه خروجی:

Filesystem     1K-blocks     Used Available Use% Mounted on
/dev/sda2       51475068 12482940  36354220  26% /
/dev/sda1        1046512   231500    815012  23% /boot

اعداد در حالت پیش‌فرض معمولاً بر اساس Block نمایش داده می‌شوند و خواندن آن‌ها چندان راحت نیست.

مشاهده فضای دیسک به‌صورت خوانا با df -h

یکی از پرکاربردترین حالت‌های df دستور زیر است:

df -h

گزینه:

-h

مخفف --human-readable است. نمونه خروجی:

Filesystem      Size  Used Avail Use% Mounted on
/dev/sda2        50G   12G   35G  26% /
/dev/sda1      1022M  227M  796M  23% /boot

اعداد اکنون با واحدهایی مانند:

K
M
G
T

نمایش داده می‌شوند.

معنی ستون‌های خروجی df

خروجی دستور df -h معمولاً شامل ستون‌های زیر است:

برای مثال:

/dev/sda2   50G   45G   2.5G   95%   /

یعنی پارتیشن Root حدود 95 درصد پر شده است. برای آشنایی بیشتر با مسیرهایی مانند /، /var و /home می‌توانید به مقاله FHS؛ آشنایی با ساختار فایل‌ و پوشه‌های لینوکسی مراجعه کنید.

بررسی فضای یک مسیر خاص

اگر فقط وضعیت File System مربوط به یک مسیر را می‌خواهید:

df -h /var
یا 
df -h /home

ممکن است خروجی زیر را مشاهده کنید:

Filesystem      Size  Used Avail Use% Mounted on
/dev/sda2        50G   40G  7.5G  85% /

نکته مهم این است که df حجم خود پوشه /var/www را نمایش نمی‌دهد؛ بلکه File Systemای را نمایش می‌دهد که این مسیر روی آن قرار دارد. برای مشاهده حجم خود یک پوشه باید از دستور du استفاده کنید که در مقاله آموزش کامل du می‌توانید آن را مشاهده کنید.

مشاهده نوع File System با df -T

برای مشاهده نوع File System:

df -Th

نمونه:

Filesystem     Type   Size  Used Avail Use% Mounted on
/dev/sda2      ext4    50G   15G   33G  32% /
/dev/sda1      xfs    1.0G  250M  774M  25% /boot
tmpfs          tmpfs  3.8G     0  3.8G   0% /dev/shm

ستون Type نوع File System را نشان می‌دهد. برای مثال:

ext4
xfs
tmpfs
overlay
nfs

بررسی Inode با df -i

تمام شدن فضای دیسک تنها دلیل عدم امکان ساخت فایل جدید نیست. ممکن است فضای آزاد داشته باشید اما Inodeهای File System تمام شده باشند. برای مثال :

df -i

نمونه:

Filesystem      Inodes   IUsed    IFree IUse% Mounted on
/dev/sda2      3276800 3200000    76800   98% /

در این مثال فضای Inode تقریباً پر شده است. نسخه خواناتر:

df -ih

Inode چیست و چرا ممکن است پر شود؟

هر File یا Directory در File System به یک Inode نیاز دارد. برای مثال اگر میلیون‌ها فایل بسیار کوچک داشته باشید، ممکن است:

df -h

نشان دهد فضای دیسک هنوز موجود است، اما:

df -i

نشان دهد Inodeها تقریباً تمام شده‌اند. این وضعیت می‌تواند در موارد زیر ایجاد شود:

• Sessionهای بسیار زیاد
• Cacheهای کوچک
• فایل‌های Temporary
• Mail Queue
• Cache یک Application

در این شرایط حذف یک فایل بسیار بزرگ لزوماً مشکل Inode را حل نمی‌کند؛ باید تعداد فایل‌ها کاهش پیدا کند.

تفاوت Size، Used و Available

اگر خروجی دستور df -h

Size  Used  Avail
50G   20G   27G

باشد، ممکن است متوجه شوید 20 + 27 دقیقاً برابر با 50 نیست. این اختلاف می‌تواند به مواردی مانند موارد زیر مربوط باشد:

• Reserved Blocks
• Metadata
• ساختار File System
• نحوه محاسبه Blockها

بنابراین لازم نیست همیشه انتظار داشته باشید:

Used + Avail = Size

کاملاً برابر باشد.

جمع‌بندی

دستور df یکی از ابزارهای اصلی برای بررسی وضعیت فضای File Systemهای لینوکس است. در بیشتر مواقع اجرای:

df -h

برای مشاهده حجم کل، فضای مصرف‌شده، فضای آزاد و درصد استفاده کافی است. اگر df نشان داد یک Partition پر شده است، مرحله بعدی معمولاً استفاده از دستور du برای پیدا کردن فایل یا پوشه‌ای است که بیشترین فضا را مصرف می‌کند.